Muiderpoort

Een stadspoort die nog overeind staat

De meeste oude stadspoorten van Amsterdam zijn verdwenen. De Muiderpoort is de enige die nog over is uit de 17e en 18e eeuw. Hij staat op het Alexanderplein, waar de Plantage Middenlaan en de Sarphatistraat samenkomen, met de Singelgracht ernaast. Vanaf de stoep heb je hem in een paar minuten bekeken, en het kost niets.

Het is een kleine stop, maar een goede. Je ziet waar de stad ophield toen Amsterdam nog een ommuurde stad met grachten was. Nu rijdt het verkeer eromheen. Lange tijd ging alles er dwars doorheen: karren, wandelaars, reizigers die uit het oosten kwamen.

Het verhaal

De poort is vernoemd naar Muiden, de stad in het oosten, aan de weg die Amsterdam in die richting verliet. De eerste poort werd tussen 1657 en 1663 gebouwd, als onderdeel van de Vierde Uitleg, die de stad zijn buitenste ring van grachten gaf. In de nacht van 29 op 30 januari 1769 gleed hij van zijn fundering en zakte zo'n vijf meter weg. Het probleem lag hoogstwaarschijnlijk bij de fundering. Een paar dagen later begon de sloop.

De poort die je nu ziet, kwam er in 1770. Hij werd ontworpen door stadsarchitect Cornelis Rauws in Lodewijk XVI-stijl, met beeldhouwwerk van Anthonie Ziesenis. Het was het eerste grote openbare gebouw van de 18e eeuw in Amsterdam. Een houten model uit 1769 wordt bewaard in het Amsterdam Museum.

Het moment dat mensen zich herinneren is 9 oktober 1811. Nederland maakte toen deel uit van het Franse keizerrijk, en Napoleon reed Amsterdam binnen door deze poort, in een koets met acht witte paarden ervoor. Voor die dag werd een aparte triomfboog opgetrokken.

Er was ook een herberg in de buurt, Roomtuintjes genaamd. Reizigers die aankwamen nadat de poort 's nachts dicht was, konden de stad niet in en sliepen daar. De herberg werd tussen 1880 en 1884 afgebroken om plaats te maken voor de Dapperbuurt, en de straat die Roomtuintjes heet, draagt nog steeds zijn naam.

Waar je op kunt letten

Stap ver genoeg achteruit om de hele voorkant te zien. De openingen hebben de vorm van een triomfboog, en boven het verhoogde middenstuk met zijn balustrade rijst een achtzijdige koepeltoren op. Dit was een poort die net zo goed moest imponeren als verdedigen.

Vergelijk nu de twee kanten. Aan de stadszijde zie je het oude wapen van Amsterdam, met een middeleeuws schip. Aan de buitenzijde zit het nieuwere wapen met de drie Sint-Andreaskruisen in het fronton. Kijk boven de doorgangen naar de band van uitgehouwen blokken, de triglyphenfries, die bij de Dorische stijl hoort.

Kijk dan naar het water. Tot 1903 liep er een brug recht naar de poort. Dat jaar kwam er een nieuwe brug naast, en vanaf toen ging het verkeer om de poort heen in plaats van erdoorheen.

Voor de brug stond vroeger ook een buitenpoort met ijzeren hekwerk. Die werd in 1898 weggehaald omdat de doorgang te smal was. In 1938 werd hij herbouwd bij de ingang van het Flevopark, waar hij nog steeds staat.

Het gebouw wordt nu als kantoor gebruikt. Sinds 2002 zit hier de Nederlandse vereniging van belastingadviseurs, wat wel past bij een plek waar vroeger tol en zoutaccijns werden geheven. In 2019 verkocht de gemeente het aan Stadsherstel Amsterdam. Geniet er van buitenaf van.

Eén waarschuwing voor de kaart: station Muiderpoort ligt niet bij de poort. Het is ernaar vernoemd, maar ligt bijna een kilometer verderop.