Pintohuis

Een herenhuis aan een straat, niet aan een gracht

Het Pintohuis staat aan de Sint Antoniesbreestraat, een paar minuten lopen van de Nieuwmarkt. In Amsterdam kijken grote koopmanshuizen meestal uit op een gracht. Dit huis kijkt uit op een straat, en dat is het eerste wat het bijzonder maakt.

Tegenwoordig is de begane grond voor iedereen open als leeszaal en café, je kunt gewoon naar binnen lopen. De bovenverdiepingen zijn kantoren van de Waag, dus het publieke deel is beneden. Het is een fijne plek om met een kop koffie en een boek te zitten, in een ruimte die een lang en bewogen leven heeft gehad.

Kooplieden, een oproer en een snelweg

Het huis stamt uit ongeveer 1605 tot 1607. Het werd gebouwd voor Jan Jansz. Carel, een van de eerste bewindhebbers van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, opgericht in 1602. Hij kocht zes percelen om ruimte te maken. De Compagnie zelf dreef haar zaken vanuit het Oost-Indisch Huis, een paar minuten verderop.

In 1651 werd het huis gekocht door Isaack de Pinto, een bankier en koopman uit Antwerpen. De familie De Pinto was een rijke Portugees-joodse familie van kooplieden en bankiers. In 1686 kocht zijn zoon David het huis ernaast en liet alles verbouwen. Het ontwerp is waarschijnlijk van Elias Bouman, die ook de Portugese Synagoge ontwierp. De oude dubbele trapgevel maakte plaats voor een zandstenen gevel in Hollands classicisme, en daar werd over gepraat.

Niet iedereen vond het mooi. In 1696 werd het rijk versierde huis tijdens het Aansprekersoproer geplunderd en werden zevenentwintig mensen gearresteerd. Op zolder stond ooit een eikenhouten sukkah, de hut die bij het joodse Loofhuttenfeest wordt gebruikt. De familie verkocht het huis in 1756 aan een apotheker.

De straat lag in de oude Jodenbuurt. Na de oorlog kwamen de meeste bewoners nooit meer terug, en de lege huizen vervielen. Eind jaren zestig waren de gebouwen rond het Pintohuis gesloopt en stond het alleen op een kaal veld. De gemeente kocht het in 1968 om het te slopen, want dwars door de buurt waren een vierbaansweg en een metrolijn gepland.

Buurtbewoners, krakers en een monumentenstichting vochten voor het behoud. Op 5 januari 1972 stemde de gemeenteraad met één stem verschil tegen de aanleg van de weg. In maart en april 1975 braken de Nieuwmarktrellen uit over de sloop van huizen voor de metrotunnel. De metro kwam er, maar de snelweg niet, en tussen 1975 en 1984 verrezen nieuwe woningen langs de oude rooilijnen. Het gerestaureerde huis was van eind 1975 tot 2012 een bibliotheekfiliaal. De leeszaal opende in 2014.

Waar je op moet letten

Ga eerst aan de overkant van de straat staan en kijk naar de zandstenen gevel. Die is breder en rijker versierd dan alles eromheen, en de nieuwere woningen aan weerszijden laten hem nog meer opvallen.

Kijk binnen omhoog. De beschilderde plafonds op de begane grond zijn niet origineel. Ze zijn aangebracht tijdens de restauratie van 1975. Ze zijn nog steeds een goede reden om binnen te komen, en een herinnering dat het gebouw gered is en niet onaangeroerd bewaard.

Loop daarna door het steegje naast het huis en kijk naar de achterkant. Rechts zie je het brede hoofdgebouw en links het smalle zijhuis.