Huis aan de Drie Grachten

Een huis met uitzicht op drie grachten

De meeste Amsterdamse grachtenpanden laten één gezicht zien en houden de rest voor zich. Dit huis laat er drie zien. Het Huis aan de Drie Grachten staat aan de zuidoostkant van de Wallen, waar het water zich om het huis heen splitst. De zuidkant kijkt uit op de Grimburgwal. De westkant kijkt uit op de Oudezijds Voorburgwal. De oostkant kijkt uit op de Oudezijds Achterburgwal.

Het adres is Oudezijds Voorburgwal 249. Misschien hebt u het huis weleens gezien op foto's van deze hoek van het oude centrum, zonder de naam te kennen. Het is een korte wandeling waard, want u kunt het hele gebouw in een paar minuten lezen, en het verhaal erachter is mooier dan de ansichtkaart.

Gebouwd rond 1610, herbouwd in 1909

Het huis dat u nu ziet stamt uit ongeveer 1610. Het is een dubbel huis in Hollandse renaissancestijl, en elk van de drie gevels eindigt in een trapgevel. Archeologisch onderzoek heeft laten zien dat de oudste delen nog ouder zijn, uit het tweede kwart van de 16e eeuw. Het is een rijksmonument.

De gevels zijn jonger dan ze lijken. In de 18e eeuw werden de oorspronkelijke trapgevels, de ramen en de toegangspoort afgebroken. In 1909 wilde de architect Jan de Meijer het huis terugbrengen in de staat van de 17e eeuw. Zijn gids was een schilderij van het huis door Gerrit Berckheyde, dat nu in het Amsterdam Museum hangt. Hij gaf het huis nieuwe trapgevels, ramen met kruisstijlen die ze in vier ruitjes verdelen, en een toegangspoort van zandsteen. Ook haalde hij binnen weg wat eeuwen van bewoners hadden toegevoegd. In 2005 volgde een tweede restauratie.

De boekwinkel en de verborgen plank

Het mooiste verhaal hier is een stil verhaal. In 1936 opende August Aimé Balkema een boekwinkel in het huis. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de winkel gebruikt om in het geheim poëzie en andere literatuur te drukken en uit te geven. De pers heette Vijf Ponden Pers.

In 2005 vonden werklieden tijdens de restauratie een verborgen ruimte boven een van de twee grote schoorsteenmantels uit de 17e eeuw. Daarin lag een doos met papieren uit de oorlogsjaren, met manuscripten en briefwisseling. Mogelijk diende de ruimte ook als schuilplaats voor onderduikers, mensen die zich voor de Duitsers verborgen, onder wie Joodse. Niemand kan het zeker zeggen.

Het pand bleef een boekwinkel tot 2002. Ttientallen jaren werkte hier ook een uitgeverij met dezelfde naam, vooral met taal en literatuur. Vanaf 1978 gaf zij ook een tijdschrift over de schrijver Multatuli uit. Na 2002 werd het huis weer een woonhuis. In 2024 werd er een miniatuur van gemaakt als een van de Delfts blauwe huisjes van KLM.

Waar u op kunt letten

Begin met tellen. Zoek alle drie de gevels en kijk hoe elk een eigen trapvormige lijn heeft. Loop dan om de hoek, zodat u elke gevel om beurten ziet, steeds met het water voor u.

Kijk naar de ramen. De kruisstijlen die elk raam in vier kleine ruitjes verdelen, horen bij het werk van 1909 en zijn nagebouwd naar een schilderij. De toegangspoort van zandsteen is ook een toevoeging uit 1909. Het huis is een privéwoning, dus geniet er vanaf de straat van en praat zacht.

Ga aan de overkant van het water staan voor het mooiste uitzicht. Dan ziet u de gevels weerspiegeld in de gracht, en dat is een groot deel van de reden waarom deze hoek zo vaak wordt gefotografeerd.