Gevelsteenmuur (Sint Luciënsteeg)

Een muur vol huistekens

De Sint Luciënsteeg is een smal steegje naast het Amsterdam Museum, vlak bij de Kalverstraat. De meeste mensen lopen de ingang voorbij zonder te kijken. Kijk je langs de muur, dan zie je stenen platen in het metselwerk, de ene naast de andere, elk met een uitgehouwen of geschilderde afbeelding.

Dit zijn gevelstenen. Elke steen zat ooit in de gevel van een Amsterdams huis. Hier is een verzameling ervan gered en op ooghoogte bij elkaar gezet, zodat je dichtbij kunt staan en ze kunt lezen.

Het kost tien minuten en niets. De omweg is de moeite waard, want het verklaart iets wat je de rest van je wandeling blijft opmerken: de kleine uitgehouwen afbeeldingen boven deuren overal in het oude centrum.

Adressen vóór nummers

Amsterdamse huizen werden niet altijd met een nummer aangeduid. Een afbeelding op de gevel deed dat werk. Een huis kon het huis met de leeuw zijn, het schip, de korenschoof of de werkende man. Je zei tegen een bezoeker dat hij naar het teken moest zoeken, en dat was het adres.

De stenen konden ook iets zeggen over de mensen binnen. Een beroep, een familienaam, een spreuk of een wens kon in steen gehouwen worden. Ze waren een uithangbord en een huisnaam in één.

Als oude huizen werden gesloopt of herbouwd, werden de stenen gemakkelijk met het puin weggegooid. Een muur als deze is een manier om ze te bewaren. De stenen hier zijn uit hun oorspronkelijke straten gehaald, dus je krijgt de afbeeldingen maar niet de plekken. Dat maakt de muur ook een beetje vreemd.

Wil je stenen zien die nog op hun eigen huis zitten, dan is De Drie Hendricken aan de Bloemgracht een goed voorbeeld. De drie huizen dateren van 1642 en de stenen tonen een burger, een boer en een zeeman.

Waar je op kunt letten

Loop langzaam en lees de muur van het ene uiteinde naar het andere. Probeer niet alles in één keer te zien.

Kijk eerst naar de eenvoudigste afbeeldingen: dieren, planten, gereedschap. Die dienden als naam. Kijk daarna naar de stenen met meer details, zoals kleine tafereeltjes met mensen, of letters. Sommige hebben een paar woorden die laten zien wat de eigenaar wilde zeggen.

Let ook op de stenen zelf. Sommige zijn scherp uitgehouwen en andere glad afgesleten. Sommige hebben nog verfresten en andere zijn gewoon grijs. Ze komen van verschillende huizen en uit verschillende eeuwen, en elk is op zijn eigen manier verweerd.

Kijk dan omhoog als je weer de straat op loopt. Gevelstenen zitten nog steeds boven deuren, vaak hoger dan je verwacht, en vaak naast het nummer dat ze verving. Na deze muur zie je ze overal.