De Drie Hendricken

Drie huizen, drie figuren

Aan de Bloemgracht, in de Jordaan, staan drie smalle huizen naast elkaar op nummer 87, 89 en 91. Hun gevels lijken bijna op elkaar. Elk huis heeft een trapgevel, en in de band daaronder, de fries, zit een klein gebeeldhouwd en beschilderd figuurtje. Een burger, een boer en een zeeman. Het drietal staat bekend als De Drie Hendricken.

Dit is een korte stop van tien tot vijftien minuten. Het is iets voor wie een straat graag rustig leest. Je hoeft niets te reserveren en nergens in de rij te staan. Je staat op de stoep en kijkt omhoog.

Waar je op moet letten

Steek over naar de overkant van de gracht, zodat alle drie de gevels in beeld passen. Begin bovenaan. De gevelstenen heten De Steeman, De Landman en De Seeman. Ze staan voor drie manieren van leven in de Republiek in de 17e eeuw: het leven in de stad, op het land en op zee.

Kijk dan naar de kleuren. Die zijn gebaseerd op schilderijen uit die tijd, van kunstenaars als Pieter de Hooch, Adriaen van Ostade en Jan Steen. Beeldhouwer Wil Abels stelde het kleurenpalet vast tijdens de restauratie.

Zoek de jaarsteen, waarop ANNO 1642 staat. Let op de banden en blokken natuursteen in het metselwerk. Dit is de Amsterdamse renaissancestijl.

Kijk nu omlaag naar de begane grond. De muur erboven rust op een zware balk, de puibalk. Daaronder zit een houten pui met kruiskozijnen, luiken en glas-in-lood. De drie huizen gelden samen als een lesvoorbeeld van hoe de stad in de 17e eeuw bouwde. Elk huis is een klassiek Amsterdams huis, met binnen een verzonken haard en een verhoogde zijkamer.

Een verhaal dat niet helemaal klopt

Het is makkelijk te denken dat de figuren de beroepen van de eerste bewoners laten zien. Dat is niet zo. De stenen verwijzen niet naar de mensen die hier woonden, en de namen langs de onderkant zijn pas in latere eeuwen toegevoegd. Lees ze liever als een klein beeld van de samenleving die deze straat bouwde.

De huizen hebben het later zwaar gehad. Begin twintigste eeuw waren ze flink vervallen. De Vereniging Hendrick de Keyser kocht ze tussen 1927 en 1929. Daarna voerde architect Jan de Meijer tussen 1942 en 1947 een grondige restauratie uit.

De negentiende-eeuwse puien op de begane grond werden weggehaald. De houten puien die je nu ziet, zijn in 1946 en 1947 herbouwd op basis van sporen die in de gebouwen werden gevonden. Binnen is de oude indeling grotendeels teruggebracht, met een hoge voorkamer, een spiltrap, een verhoogde zijkamer en een lagere keuken bij de oorspronkelijke haard.

Of het juist was om terug te bouwen naar een veronderstelde oorspronkelijke staat, was destijds onderwerp van discussie. Het is een goede vraag om mee te nemen als je naar de gevels kijkt. In 1970 werd elk huis een rijksmonument op zich.