Oosterpark

Een park dat Amsterdam voor zichzelf aanlegde

Het Oosterpark is zo'n twaalf hectare groot, met grasvelden, oude bomen en kronkelend water in Amsterdam-Oost. Het is openlucht, gratis en altijd open. Kom voor twee dingen: het Nationaal Monument Slavernijverleden en het monument voor Theo van Gogh. Blijf voor het park zelf, waar de buurt komt zitten, spelen en tai chi doet.

Het park werd aangelegd in 1891. Het was het eerste grote openbare park van de gemeente. Eerdere parken waren kleiner, zoals het Sarphatipark en het Wertheimpark, of kwamen uit particulier geld, zoals het Vondelpark. De ontwerper was Leonard Springer, en hij koos de Engelse landschapsstijl: bochtige paden, open gras en een vijver met een klein eiland, in plaats van rechte lijnen.

Wat eronder lag

Om ruimte te maken moest een oude begraafplaats uit 1866 verhuizen. Die lag net achter de plek waar nu het Tropeninstituut staat. Families protesteerden luid. Uiteindelijk accepteerden ze een nieuwe plek, de Nieuwe Oosterbegraafplaats, die in 1894 openging in de Watergraafsmeer. De grond hier is zacht en nat, en het park is meerdere keren gerenoveerd. De laatste grote ingreep begon in 2011. Daarmee werd het park aan de noordkant geopend, zodat oude gebouwen langs de Mauritskade, die eerst achter een verhoging waren afgesloten, nu in het park staan. Ook over het kappen van bomen werd gestreden. Bewoners en parkgebruikers kwamen in verzet, en ongeveer honderd bomen bleven gespaard.

De twee monumenten

Het Nationaal Monument Slavernijverleden herdenkt de afschaffing van de slavernij in Nederland op 1 juli 1863. Erwin de Vries ontwierp het. Koningin Beatrix onthulde het op 1 juli 2002. Een jaar later opende het nationaal instituut voor het Nederlandse slavernijverleden, NiNsee. Elke 1 juli komen hier mensen samen voor Keti Koti, de dag van herdenking en feest. Ben je er op die datum, reken dan op drukte en een serieuze sfeer.

Het tweede monument heet De Schreeuw, van Jeroen Henneman. Het herdenkt de filmmaker en columnist Theo van Gogh, die in 2004 vlakbij werd vermoord. Het is een andere soort plek: een reactie op een dood die het land schokte, te midden van de gewone paden van het park.

Waar je op kunt letten

Loop naar het midden en zoek de Muziekkoepel, een gemeentelijk monument. In de zomer zijn hier kamermuziekconcerten. Kijk bij de vijver naar het kleine eiland en naar de bocht in het water. Dat is wat over is van een molensloot uit de tijd voor het park.

Aan de noordkant ligt een pierenbadje, ontworpen door Aldo van Eyck. Eromheen staan de bakstenen gebouwen van het voormalige Sint Elisabeth Gesticht, nu een hotel, met een schoorsteen en een Lourdesgrot die beschermde monumenten zijn.

Kijk ook omhoog. Blauwe reigers nesten langs de kant van de Linnaeusstraat, vlak bij het Koninklijk Instituut voor de Tropen, waar het Wereldmuseum zit. Honderden halsbandparkieten leven hier. Dit is ook de enige plek in Nederland waar verwilderde alexanderparkieten broeden. Je hoort ze eerder dan je ze ziet, luid en groen in de takken.

Als je vroeg komt, zie je misschien tai chi-lessen bezig. Die zijn er elke ochtend in het park sinds 1986.