Martelmuseum

Een klein, donker museum aan de Singel

Het Martelmuseum zit op Singel 449, tegenover de Bloemenmarkt. Het is klein, en dat hoort er een beetje bij. Je loopt niet door grote zalen. Je gaat van het ene smalle, schemerige kamertje naar het volgende, en in elke ruimte staan een of twee martelwerktuigen.

De Daily Telegraph noemde het ooit "one of the world's most unusual museums", en het staat geregeld in lijstjes van de vreemdste musea ter wereld. Veel bezoekers komen daar juist voor. Het is een korte, ietwat onprettige omweg tussen de bloemenkraampjes en de grachtenbruggen eromheen.

Handig om te weten: de Munttoren, de oude muntentoren, is drie minuten lopen verderop. Het Martelmuseum ligt aan hetzelfde stuk van de Singel, maar de sfeer is heel anders.

Echt, nagemaakt en verzonnen

Dit zou een goede gids je bij de deur vertellen. Zoals veel martelmusea toont dit museum een mengeling van dingen. Sommige werktuigen zijn echt en antiek. Veel andere zijn moderne reconstructies, gemaakt aan de hand van oude teksten en boeken.

Sommige van de bekendste voorwerpen hebben een minder stevig verleden dan hun reputatie doet denken. De ijzeren maagd is een goed voorbeeld. Die is grotendeels een literaire verzinsel uit de 19e eeuw, geen werktuig uit de middeleeuwen. Hetzelfde geldt voor de "borstscheurders", die misschien alleen in het oude Rome zijn gebruikt. Middeleeuwse marteling is vaak meer mythe dan geschiedenis, en een museum als dit beweegt zich precies op die grens.

Het museum heeft geen verband met het Museum of Medieval Torture Instruments, een andere plek in Amsterdam. Verwar de twee niet als je de ingang zoekt.

Wat je binnen vindt

De namen alleen al geven de sfeer. Er is een guillotine, een pijnbank en een blok. Er zijn duimschroeven, een schedelkraker en een Judaswieg. Er zijn radbraakwielen en een schandmasker, en een van de vreemdste stukken, de schandfluit.

De opzet is theatraal. Het lage licht doet het meeste werk, en de ruimtes zijn krap en smal. Sommige stukken staan achter glas. Veel andere staan gewoon bij je in de ruimte, en volgens de Nederlandse Wikipedia mag je sommige ervan aanraken.

Bij elk werktuig hangt een vergrote afbeelding uit een oud boek of artikel, waarop je ziet hoe het werd gebruikt. Daarnaast staat een beschrijving van hoe en waarom het werd ingezet. De teksten zijn in het Engels, Nederlands, Frans, Duits, Italiaans en Spaans, dus een gemengd gezelschap kan dezelfde wand samen lezen.

Hoe je kijkt

Lees de bijschriften, niet alleen de voorwerpen. De afbeeldingen zeggen vaak meer dan het ijzer, want ze laten zien wie het ding moest gebruiken, en bij wie. Kijk ook goed naar de reconstructies. Vraag je af of een werktuig lijkt op iets wat mensen echt gebruikten, of op iets wat is getekend om de lezer bang te maken.

Stap daarna weer naar buiten, de Singel op. De gracht, de boten en de bloemenmarkt liggen er meteen, en na de schemerige ruimtes lijkt het daglicht heel fel.