Koninklijk Paleis Amsterdam

Een stadhuis dat zijn taak ontgroeide

Het Koninklijk Paleis staat aan de westkant van de Dam. Het werd gebouwd als stadhuis, en dat zie je nog aan de afmetingen. Het is een breed, zwaar blok van lichte steen, gemaakt om te laten zien dat Amsterdam een van de rijkste steden van de westerse wereld was.

De Dam is de plek waar de stad begon. In de 13e eeuw werd hier een dam in de Amstel gelegd, en de nederzetting kreeg daar haar naam van: Dam in de Amstel. Vier eeuwen later koos de kooplieden van de Gouden Eeuw deze plek voor het gebouw dat namens hen moest spreken.

Steen op natte grond

De architect was Jacob van Campen. In 1648 begon de bouw, het jaar waarin de Tachtigjarige Oorlog met Spanje eindigde, en in 1655 was het stadhuis in gebruik. Amsterdam staat op zachte, natte grond, dus het hele gebouw rust op duizenden houten palen die diep in de grond zijn geslagen. Meestal wordt het getal 13.659 genoemd.

In 1808 kreeg het gebouw een andere rol. Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer en koning van Holland, maakte het stadhuis tot zijn paleis. Toen de Fransen vertrokken, bleef het bij de Nederlandse staat en behield het de naam. De koning woont hier niet. Het paleis wordt gebruikt voor staatsaangelegenheden en ontvangsten.

De buitenkant lezen

Ga midden op het plein staan en kijk omhoog naar de voorgevel. Het beeldhouwwerk in het fronton is gemaakt door Artus Quellinus. Het zit vol figuren en de boodschap is dat de zeeën en de wereldhandel naar Amsterdam stromen. Langs de dakrand staan nog meer beelden. Op de koepel staat een klein schip als windvaan, een stille knipoog naar de haven die alles betaalde.

De muren zijn donkerder en eenvoudiger dan je misschien verwacht, en dat is deels de bedoeling. De stad wilde ernstig en degelijk overkomen. Loop ook langs de zijgevel en kijk hoe weinig ramen versierd zijn. Het spektakel zit helemaal in het beeldhouwwerk.

Binnen: de Burgerzaal

De zaal waar je heen moet is de Burgerzaal. Het is een enorme marmeren ruimte, gebouwd als de grote openbare zaal van het stadsbestuur. In de vloer zijn wereldkaarten en de sterrenhemel ingelegd, zodat bezoekers vroeger over het bekende heelal liepen op weg om de bestuurders van de stad om iets te vragen. Kijk eerst naar beneden voordat je omhoog kijkt.

Kijk dan naar de muren en plafonds. Het marmeren beeldhouwwerk en de allegorische figuren vertellen verhalen over gerechtigheid, wijsheid en het geluk van de stad. Let op de uitgehouwen reliëfs rondom in de zaal. Ze zijn heel mooi gemaakt en je loopt er makkelijk aan voorbij terwijl je naar de vloer staart.

Het paleis zegt ook iets over het zelfvertrouwen van de stad. Direct ernaast staat de Nieuwe Kerk, waar de Nederlandse vorsten worden ingehuldigd, dus op het plein vind je zowel de zetel van de oude stad als het decor van de moderne monarchie. De Verenigde Oost-Indische Compagnie, wier handel deze rijkdom bracht, dreef haar zaken vanuit het Oost-Indisch Huis, een korte wandeling verderop. En een zuil aan het Rokin, de Mirakelkolom, voert terug naar een veel ouder Amsterdam van pelgrims, lang voordat dit stenen stadhuis werd bedacht.