Nieuwe Kerk

Een kerk voor koningen en tentoonstellingen

De Nieuwe Kerk staat op de Dam, vlak naast het Koninklijk Paleis. Ertussen loopt een smalle straat, de Mozes en Aäronstraat. Sinds 1814 worden in deze kerk de Nederlandse vorsten ingehuldigd. Tegenwoordig zijn er geen kerkdiensten meer. Het is een cultureel centrum met wisselende tentoonstellingen, vaak over geschiedenis en andere culturen. De grote Suriname-tentoonstelling in 2019 was er een van. Er zijn ook orgelconcerten.

Het is de wandeling waard omdat het allebei tegelijk is: een werkend podium voor het land en een 600 jaar oud gebouw dat is afgebrand en weer is opgebouwd.

Oude kerk, nieuwe kerk

Amsterdam groeide in de late 14e eeuw zo snel dat de eerste parochiekerk, nu de Oude Kerk genoemd, te klein werd. In 1408 gaf de bisschop van Utrecht toestemming voor een tweede kerk, vandaar de naam. De bouw was rond 1380 begonnen op grond van Willem Eggert, die de kerk betaalde. In 1409 werd ze ingewijd. Je kunt haar vergelijken met de Oude Kerk in de Red Light District, tien minuten lopen verderop.

De kerk bleef gespaard tijdens de Beeldenstorm van 1566. Na de Alteratie van 1578, toen ze protestants werd, ging een groot deel van het katholieke interieur toch verloren.

Daarna kwam 11 januari 1645. Loodgieters die onder het dak aan het werk waren, stichtten brand op een koude, heldere dag met een sterke noordoostenwind. Binnen een half uur stond de hele kerk in brand. Om drie uur 's middags was het dak ingestort. De koperen kroonluchters werden ongeschonden uit het puin gehaald. De kerk werd in gotische stijl herbouwd en op 10 mei 1648 heropend. Het meeste wat je binnen ziet, stamt van na de brand.

De toren die er nooit kwam

Kijk naar de westgevel en je ziet dat er geen toren is. De fundering werd in 1565 gelegd, maar de plannen sneuvelden door de veranderende politiek van die tijd. In 1646 begon een tweede poging, met een ontwerp dat hoger moest worden dan de Domtoren in Utrecht. In 1647 ging de laatste van 6.363 heipalen de grond in. Voor het geluk werd een gouden offer ter waarde van 200 gulden begraven. Zes jaar later stopte de stad het werk. Het nieuwe stadhuis hiernaast, nu het paleis, kostte meer dan 8 miljoen gulden. De onvoltooide stomp werd in 1783 grotendeels gesloopt. Alleen de voet is nog over. Wil je een kerktoren in Amsterdam, dan is die van de Westerkerk degene die wel is gebouwd.

Waar je binnen op moet letten

Begin aan de oostkant, waar ooit het hoogaltaar stond. Hier staat het praalgraf van admiraal Michiel de Ruyter, van Rombout Verhulst, uit 1681. Vlakbij staat het gedenkteken voor een andere admiraal, Jan van Galen, uit 1656.

Kijk daarna omhoog naar het grote orgel van 1655. De kas is gemaakt door Jacob van Campen. Toen Willem-Alexander en Máxima in 2002 kwamen voor de inzegening van hun huwelijk, gingen de orgelluiken open alsof ze hen wilden omarmen. De beelden gingen de wereld over. De gesneden preekstoel, voltooid in 1664, is van Albert Vinckenbrinck.

Het gebrandschilderde glas vertelt het verhaal van het koningshuis. Het Inhuldigingsraam in het zuidertransept stamt uit 1898, het jaar waarin Wilhelmina werd ingehuldigd. Die dag werd gefilmd, en de opname is de oudste film die in Amsterdam, en in Nederland, is gemaakt. Langs de zijbeuken vind je het Bevrijdingsraam van Toon Verhoef uit 1995 en 'Een tuin van glas' van Marc Mulders uit 2005.

Zoek tot slot de gedenktekens voor de dichters Vondel en Hooft en de historicus Johan Huizinga. Er zijn hier ooit zo'n tienduizend mensen begraven. Bijna alle graven werden geruimd tijdens de restauratie van 1959 tot 1980. Elk jaar op 4 mei vindt in deze kerk de nationale dodenherdenking plaats, voor de kranslegging bij het monument buiten op de Dam.