Stedelijk Museum

Wat het is en waarom het de wandeling waard is

Het Stedelijk is het museum voor moderne en hedendaagse kunst en design van Amsterdam. De naam betekent gemeentelijk museum, en iedereen zegt gewoon "het Stedelijk". Het staat op het Museumplein, vlak bij het Rijksmuseum, het Concertgebouw en het Van Gogh Museum hiernaast.

De collectie loopt van het begin van de twintigste eeuw tot nu. Er is schilderkunst, beeldhouwkunst, fotografie, video, affiches, meubels en sieraden. Als het Rijksmuseum het Nederlandse verleden is, dan is dit de rest van het verhaal.

Het is iets voor wie graag ziet hoe ideeën van het ene decennium naar het volgende gaan. In één middag ga je van De Stijl en het Bauhaus naar CoBrA en pop-art. Namen die je misschien kent hangen hier: Kandinsky, Matisse, Pollock, Warhol, Willem de Kooning, Marlene Dumas.

Het verhaal erachter

Het museum opende op 14 september 1895. Adriaan Willem Weissman ontwierp het bakstenen gebouw in neorenaissancestijl, dat tussen 1891 en 1895 werd gebouwd. Veel van het geld kwam van Sophia Adriana de Bruyn, van wie de kunst en het antiek naar de stad gingen. De bankiersfamilie Van Eeghen schonk ook geld en schilderijen. Een tijd lang noemde men het het Suasso-museum, naar haar collectie.

In het begin bevatte het gebouw een mengelmoes: Aziatische kunst, voorwerpen van de Amsterdamse schutterij, zelfs een klokkenmuseum. Pas vanaf 1909 begon het museum kunst van de eigen tijd te verzamelen.

De man die het vormde was Willem Sandberg, conservator vanaf 1938 en directeur vanaf 1945. Tijdens de oorlog werd de collectie verborgen in een bunker in de duinen bij Santpoort, en medewerkers hielden om de beurt de wacht. In 1943 kwam een Duitse zoekploeg voor Sandberg. Hij ontsnapte op de fiets de duinen in.

Na de oorlog bouwde hij de moderne reputatie van het museum op. In 1958 kocht hij een groep werken van Kazimir Malevich, waardoor het Stedelijk de grootste Malevich-collectie buiten Rusland kreeg. In de jaren vijftig begon hij ook fotografie te verzamelen, en het Stedelijk was het eerste museum voor moderne kunst in West-Europa dat dat deed. In 1972 verhuisden de schilderijen van Van Gogh naar het nieuwe museum ernaast, waardoor er ruimte vrijkwam voor nieuwere kunst.

In 2003 liet de brandweer het oude gebouw sluiten. Het museum zat vier en een half jaar in een tijdelijk onderkomen in het oude Post CS-gebouw terwijl het werd verbouwd en uitgebreid. Op 23 september 2012 ging het weer open voor het publiek.

Waar je op moet letten

Begin buiten. Ga op het plein een eind achteruit staan en kijk naar de twee gebouwen samen: de rode baksteen van 1895 en de gladde witte vleugel van Benthem Crouwel Architects. De ingang zit in het nieuwe deel. Dat contrast is het eerste wat je in je opneemt.

Binnen let je op de werken van Malevich en de zalen van De Stijl. De CoBrA-collectie, opgebouwd in de jaren vijftig, is een ander sterk punt: luid, kinderlijk, bewust. Karel Appel is de naam om te kennen.

Sla het design niet over. Stoelen, affiches en sieraden worden even serieus getoond als de schilderijen, en het zijn vaak juist die stukken die blijven hangen. De sieradencollectie is een van de belangrijkste van Nederland.

De videokunstcollectie gaat terug tot begin jaren zeventig en telt nu zo'n 900 werken en installaties, met namen als Nam June Paik, Bill Viola en Bruce Nauman. Neem de tijd voor minstens één donkere zaal, en ga zitten. Tentoonstellingen wisselen, dus verwacht andere zalen dan vorig jaar.