Sint-Nicolaasbasiliek

Een koepel tegenover het station

Loop Centraal Station uit, ga links, en de Sint-Nicolaasbasiliek staat al voor je, aan de overkant van de Prins Hendrikkade. Twee torens, een grote koepel erachter en een hoge voorgevel die totaal niet lijkt op de bakstenen trapgevelhuizen eromheen. De meeste mensen die in Amsterdam aankomen lopen er met hun koffer langs en kijken niet op. Het is de moeite waard om even stil te staan.

De kerk staat aan de rand van de oude havenbuurt, en dat is geen toeval. Nicolaas is de patroonheilige van de zeelieden, en ook de patroonheilige van Amsterdam. Zeelieden die hier aan wal kwamen, vonden aan de waterkant dus een eigen heilige die op hen wachtte.

Een kerk om gezien te worden

Lange tijd konden katholieken in Amsterdam niets bouwen dat hierop leek. Na de Alteratie van 1578 nam het stadsbestuur de oude kerken over voor het protestantse geloof, en verhuisde de katholieke eredienst naar binnen: naar huizen en schuilkerken die vanaf de straat op gewone gebouwen leken.

De kerk die je nu ziet is in de negentiende eeuw gebouwd, toen katholieken weer openlijk voor hun geloof konden uitkomen. De bouw begon in 1884 en in 1887 ging de kerk open. De architect was Adrianus Bleijs. Hij liet zich inspireren door de neobarok en de neorenaissance, en het resultaat is bewust groots. Na eeuwen van stilte moest deze kerk opvallen.

Het is ook een herinnering dat het oude centrum niet ophield te veranderen na de Gouden Eeuw. Het station ernaast stamt uit dezelfde jaren, en beide gebouwen verschenen binnen een paar jaar van elkaar in dezelfde buurt.

Waar je op kunt letten

Begin buiten, aan de overkant van de weg bij het water, waar je de hele voorgevel in één keer ziet. Kijk hoe de twee torens de koepel omlijsten en hoeveel houtsnijwerk en beeldhouwwerk er op de gevel zit. De baksteen en natuursteen hebben een ander kleurenpalet dan de grachtenhuizen achter je.

Kijk dan naar de omgeving. Trams, fietsen en drommen veerbootpassagiers razen voorbij een gebouw dat gemaakt is voor processies en lange diensten. Dat contrast is het mooiste van dit plekje.

Als je naar binnen gaat, geef je ogen een minuut om te wennen en kijk dan omhoog. Kerken uit deze tijd zijn zo ontworpen dat je blik vanzelf naar de koepel gaat. Zoek ook naar de afbeeldingen van Sint-Nicolaas, die goed passen bij de haven in de buurt.

Achter de kerk begint de oude zeemanswijk. De Sint Olofskapel is twee minuten lopen, een veel oudere kapel die in een hotel is ingebouwd. Aan de Zeedijk laat het houten huis aan de Zeedijk 1 zien hoe de straat eruitzag voordat steen het hout verving. Het plaquette van Chet Baker is ook vlakbij, op het hotel waar de trompettist in 1988 overleed.