BEZIENSWAARDIG
Koepelkerk
Een achthoekige kerk aan het Jansplein in Arnhem, met zuilen en galerijen onder de koepel en een orgelkas versierd met koning David en trompetspelende engelen.
Een koepel met acht kanten
De Koepelkerk lijkt op het eerste gezicht rond, maar loop er op het Jansplein eens omheen en je telt acht kanten. In 1837 bracht koning Willem I een bezoek tijdens de bouw, in dezelfde week dat de eerste steen werd gelegd. Een gedenksteen in de hal herinnert aan zijn bezoek. Een klein detail om binnen naar te zoeken, terwijl de brede koepel vanaf het plein juist meteen opvalt.
Dit is een fijne plek om even stil te staan en te bekijken hoe een koepelkerk in elkaar zit. Architect Anthony Aytink van Falkenstein liet zich waarschijnlijk inspireren door de Ronde Lutherse Kerk in Amsterdam. De bouw begon in 1837 en was eind 1838 klaar. Onder het dak zitten twee houten koepels: de buitenste rust op de muren, de binnenste op zuilen.
Een kerk voor burgers en militairen
Op deze plek stond de middeleeuwse St Jan, die in 1817 vanwege de slechte staat werd gesloopt. De hervormde gemeente kreeg toestemming om hier een nieuwe kerk te bouwen om de St Eusebiuskerk te ontlasten. Op 6 januari 1839 werd de nieuwe kerk in gebruik genomen, met een dienst onder leiding van Hendrik Herman Donker Curtius.
Vanaf dat eerste jaar woonden militairen van de rijdende artillerie, bekend als de Gele Rijders, hier de diensten bij. Ze kwamen uit de nabijgelegen Willemskazerne. Die militaire band geeft een extra betekenis aan de naam van De Gele Rijder, het ruiterstandbeeld op het Jansplein. Deze militairen maakten deel uit van de kerkgemeente; hun naam is dus niet zomaar voor een monument gebruikt.
Hoewel de kerk officieel St Jans-Kerk zou gaan heten, stond het gebouw tot in de jaren dertig bekend als de Nieuwe Kerk. De naam Koepelkerk beschrijft precies wat je ziet.
Het orgel dat een voltreffer overleefde
Bekijk de orgelkas in late empirestijl, met beelden van koning David en engelen die trompet spelen. Het instrument werd in 1841–1842 gebouwd door Carl Friedrich August Naber.
Tijdens de Slag om Arnhem in 1944 kreeg de kerk een voltreffer, vlak boven het orgel. Het beschadigde gebouw stond maandenlang bloot aan weer en wind. De Utrechtse orgelbouwer Sanders voerde noodreparaties uit en in 1948 werd het orgel weer in gebruik genomen.
Daarmee was het herstel nog niet klaar. Tussen 1973 en 1978 werkten vrijwilligers eraan om het orgel weer dichter bij Nabers oorspronkelijke ontwerp te brengen. In 2014 volgden verdere reparaties en verbeteringen door Gebr. Van Vulpen uit Utrecht. Regelmatige orgelconcerten houden het instrument ook buiten de zondagse diensten in gebruik.
Kijk omhoog en dan om je heen
Het interieur dat je nu ziet, laat ook de sporen van grote verbouwingen zien. In 1976 werd de kerkvloer verhoogd en de ruimte eronder uitgegraven om een grote vergaderkelder te maken. De tweede galerij, die in 1944 vanwege oorlogsschade was verwijderd, werd teruggebracht.
Bij de renovatie van 2012–2013 verdwenen kleinere vergaderruimtes rond de kerkzaal om plaats te maken voor een omlopende foyer. De oorspronkelijke interieurkleuren kwamen terug en achter de hoofdingang werd een glazen tochtportaal geplaatst. Kijk naar de zuilen, galerijen en centrale ruimte: achter de ogenschijnlijk eenvoudige vorm van de kerk gaan verschillende verbouwingen schuil.
Goed om te weten
- Ga naar het Jansplein in het centrum van Arnhem; aan de koepel herken je de kerk.
- Loop om de kerk heen om de acht kanten te zien.
- Zoek binnen naar de gedenksteen voor het bezoek van Willem I.
- Bekijk het programma van de kerk als je het orgel wilt horen.
- Openingstijden en prijzen kunnen veranderen. Check de officiële website voor je gaat. Officiële website









