VERBORGEN PAREL
Belvédère
Een negentiende-eeuwse uitkijktoren in Park Sonsbeek, met een wenteltrap van 140 treden en een panorama dat deels achter de bomen schuilgaat. Bij helder weer reikt het uitzicht tot Tiel, Nijmegen en Emmerich.
Een toren met de stem van een dichter
Belvédère is de negentiende-eeuwse uitkijktoren op de Ruyterenberg in park Sonsbeek. Een goede reden om door de beboste heuvels van het park omhoog te lopen, maar het verhaal van de toren gaat niet alleen over het uitzicht. In 2007 las Bart Chabot hoog op de toren Johnny van Doorns gedicht ‘Belvédère’ voor. Daarna klonk de opgenomen stem van Van Doorn uit luidsprekers die aan de bomen waren bevestigd. Even kwamen de woorden van de dichter zowel uit de toren als uit het bos eromheen.
Blijf eerst even onder aan de toren staan en kijk omhoog voordat je aan de klim denkt. De toren en de bomen eromheen proberen elkaar al tientallen jaren in hoogte te overtreffen. Die wedloop verklaart waarom het bouwwerk dat je nu ziet hoger is dan de toren die de eigenaar oorspronkelijk liet bouwen.
Vóór de bakstenen toren
Vóór het huidige bouwwerk was hier al een uitkijkpunt. In 1813 beklommen Nicolaas Esser Meerman en Maria Catharina Gallé zo’n 30 treden naar een houten bouwwerk met een rieten dak. Boven schreven ze hun naam in een gastenboek. In een verslag uit 2021 vertellen de Vrienden van Sonsbeek hoe een lokale historicus in de archieven vergeefs naar dat boek zocht. De namen van de bezoekers zijn in het verhaal bewaard gebleven, maar het boek zelf is nog altijd spoorloos.
Baron H.J.C.J. van Heeckeren van Enghuizen werd in 1821 eigenaar van Sonsbeek. Tussen 1824 en 1826 liet hij de huidige uitkijktoren bouwen. De bakstenen hebben hun eigen geschiedenis. Volgens een verslag van de Vrienden van Sonsbeek uit 2025 kwamen ze van een afgebrand huis op landgoed Waterberg. De baron kocht dat landgoed in 1825. Kijk met dat hergebruik in gedachten naar het metselwerk: materiaal van een verwoest huis werd een bouwwerk om over de omgeving uit te kijken.
De bomen blijven groeien
In 1954 werd de toren verhoogd omdat de bomen zo hoog waren geworden dat ze het uitzicht belemmerden. Dat was geen blijvende oplossing. In 2022 meldden de Vrienden van Sonsbeek dat bomen opnieuw delen van het panorama aan het zicht onttrokken. Verwacht dus een uitzicht tussen de boomkruinen door, niet een vrij zicht in alle richtingen.
Binnen telt een wenteltrap 140 treden. De top ligt ongeveer even hoog boven zeeniveau als de Eusebiuskerk. Die vergelijking geeft een goed beeld van de hoogte van deze beboste heuvel ten opzichte van de stad beneden. Bij helder weer kun je onder meer Tiel, Nijmegen en het Duitse Emmerich zien liggen. Heldere lucht is hier net zo belangrijk als de hoogte van de toren.
Een jeugd onder de uitkijktoren
Johnny van Doorns gedicht ‘Belvédère’ uit 1989 maakt het panorama persoonlijk. Uitkijkend vanaf de toren zag hij zijn jeugd beneden voor zich: voetballen in het Boysdal en schaatsen op de grote vijver. Daarna richtte hij zijn blik op de Rijnbrug en stelde hij zich voor dat de oorlog opnieuw begon.
Het is de moeite waard om aan die omslag te denken als je hier staat. Dit was niet zomaar een dichter die herkenningspunten opsomde. In hetzelfde uitzicht lagen kinderspel en angst voor oorlog besloten. Kijk tussen de bomen door naar de stad en zie de toren als meer dan een hoog platform: het is een plek waar vertrouwde grond heel verschillende herinneringen kan oproepen.
Goed om te weten
- Je vindt de toren op de Ruyterenberg, bij De Ronde Weide in park Sonsbeek.
- Volgens de aangeleverde informatie is de toren op zondagmiddag toegankelijk; vraag dit ter plekke na voordat je een beklimming plant.
- Kies helder weer als je plaatsen in de verte wilt zien.
- Draag comfortabele wandelschoenen voor de heuvel en de wenteltrap met 140 treden.
- Houd er rekening mee dat bomen een deel van het uitzicht blokkeren.







