Trippenhuis

Het breedste huis aan de gracht

Ga op de overkant van de gracht staan en kijk naar de hele gevel in één keer. Het Trippenhuis is zeven vensters breed, de breedste grachtenhuisgevel van Amsterdam. Acht hoge pilasters met gecanneleerde schachten lopen langs de steen omhoog, en bovenop zit een groot driehoekig fronton. Het lijkt minder op een huis dan op een klein paleis.

Het is een dubbel huis. Achter deze ene gevel liggen twee complete woningen, één voor elk van de broers die het betaalden. Het werd tussen 1660 en 1662 gebouwd naar een ontwerp van Justus Vingboons, en het staat op de Nederlandse lijst van de top 100 van het erfgoed. Het is een korte stop, maar een heel goede, want de gevel vertelt precies waar het geld vandaan kwam.

Twee broers en een rivaliteit

Louys en Hendrick Trip waren zonen van Jacob Trip en Margaretha de Geer. Ze handelden in koper, ijzer, teer, wapens en munitie. In Zweden hadden ze mijnen, hoogovens, smederijen en kanongieterijen. Hendrick was meestal degene met de plannen, en Louys degene die ze uitvoerde.

Hun oom en grote rivaal was Louis de Geer, die zelf een groot huis had, het Huis met de Hoofden. De broers wilden dat huis in de schaduw stellen. In 1655 bundelden ze hun krachten en lieten ze een huis bouwen dat niemand kon missen. Het gebouw kostte 250.000 gulden.

Ook de plek kozen ze zorgvuldig. De Kloveniersburgwal was niet de modieuze nieuwe grachtengordel. Maar vanaf hier kon je over de veel lagere huizen van die tijd het stadhuis op de Dam zien. Ze hadden een klein koepeltorentje gepland zoals dat van het stadhuis, en het zware houten frame om het te dragen werd gebouwd. De toren zelf kwam er nooit, waarschijnlijk omdat hij op de muur tussen de twee huizen zou hebben gerust.

Waar je op moet letten aan de gevel

Begin bij het fronton. Daarin staat het familiewapen, drie klompjes, met aan weerszijden vier kanonlopen en stapels kanonskogels. Kijk omhoog naar de dakrand en je ziet dat de schoorstenen op de hoeken de vorm van mortieren hebben. De broers schaamden zich niet voor hun handel.

Kijk dan naar het midden van de gevel. Tussen de vensters hangen guirlandes van fruit, en in het midden zitten olijf- en palmtakken, symbolen van vrede. Dat wapenhandelaren hun huis versieren met vredessymbolen is een ironie die de Trips misschien over het hoofd zagen of juist genoten.

De middelste vensters zijn het slimme deel. Een halve meter dikke muur scheidt de twee huizen en loopt er vlak achter. Volgens de klassieke regels mocht geen pilaster op de middenlijn staan, dus moesten de pilasters in even aantal komen, waardoor er een raam in het midden overbleef. Die ramen waren eerst blind. Het huis van Hendrick is links en dat van Louys rechts, waarschijnlijk door loting bepaald.

De steen is zandsteen uit Bremen en Bentheim. Gecanneleerde Korinthische pilasters op een particulier huis vond men in die tijd niet passend voor kooplieden, en deze waren de eerste van hun soort in Amsterdam. Aan de overkant van de gracht, op Kloveniersburgwal 26, werd in dezelfde stijl het kleinere Klein Trippenhuis gebouwd.

Na de Trips

De familie bleef tot het begin van de negentiende eeuw in het huis. In 1730 werd de rechterhelft verbouwd voor Elisabeth van Loon. De linkerhelft behield meer van het oorspronkelijke interieur, waaronder plafonds van Nicolaes de Helt Stockade.

Vanaf 1812 was in het gebouw het koninklijk instituut gevestigd dat de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen werd, die hier sinds 1887 haar zetel heeft. Daartussen was in één helft een rijksmuseum ondergebracht. Rembrandts Nachtwacht hing tot 1885 in het Trippenhuis, toen het naar het nieuwe Rijksmuseum verhuisde. In een paar minuten loop je naar het huis waar Rembrandt woonde. Een renovatie van het gebouw won in 2020 de Amsterdamse Architectuurprijs.