Photo: DiscoverAround
VERBORGEN HOFJE
Sint-Andrieshofje
Achter een eenvoudige deur aan de Egelantiersgracht leidt een gang met blauwe Delftse tegels naar een van de oudste hofjes van Amsterdam. Alleen het Begijnhof is ouder.
Achter de deur aan de gracht
In 2014 schreef kunsthistorica Annemarie Vels Heijn in Ons Amsterdam dat de bewoonsters van het Sint-Andrieshofje geen was buiten mochten hangen. Een vrouw had ook schriftelijke toestemming van het bestuur nodig om een man te laten overnachten. Hoe streng die tweede regel werd nageleefd, liet het tijdschrift in het midden. Dit rustige hofje is nog steeds een plek waar vrouwen wonen, met tradities die veel verder reiken dan het oude metselwerk.
Zoek de naam boven een eenvoudige deur aan de Egelantiersgracht. Daarachter leidt een gang met blauw-witte Delftse tegels naar de tuin. Neem even de tijd voor die overgang van de straat aan de gracht naar de besloten binnenhof. Het hofje opende in 1617 en is een van de oudste van Amsterdam. Alleen het Begijnhof is ouder.
Een erfenis en een vermeende voorouder
In 1614 liet veehouder Ivo Gerritsz bijna zijn hele vermogen na om oudere katholieke vrouwen onderdak te bieden. Zijn neef Jan Jansz Oly stelde de grond beschikbaar. Katholieke instellingen waren destijds verboden in het protestantse Amsterdam en het hofje werd zonder stichtingsakte opgericht.
Aan de grond zat een veel ouder verhaal vast. Volgens een artikel in Jordaan & Gouden Reael uit 2013–2014 schonk Oly die als boetedoening voor een misdaad van zijn vermeende voorouder Gerard van Velsen. In 1296 doodde Van Velsen graaf Floris V. Die familieband is een overgeleverde bewering, geen bewezen feit, maar geeft dit bescheiden hofje een onverwachte link met de middeleeuwse politiek.
In 1623 opende hier een katholieke kapel. Die werd later gesloopt en vervangen door woningen. Toch was de kapel niet helemaal verdwenen: toen Corrie Hoogland vóór haar verhuizing in 1983 haar toekomstige woning kwam bekijken, vond ze resten van de glas-in-loodramen van de kapel op het gras.
Brood, gebeden en boetes
De oorspronkelijke steun ging verder dan onderdak. Bewoonsters kregen turf, linnengoed, bonen en gort, met extraatjes op feestdagen. Die verstrekkingen golden als een gunst, niet als een recht.
Aan het eind van de 17e eeuw stond regentes Anna de Magistris op regels voor een deugdzaam leven. De vrouwen kregen elke dinsdag een brood, maar konden een boete krijgen als ze na sluitingstijd terugkwamen of het maandaggebed misten. Naast de regels waarover in 2014 werd geschreven, voelt die geschiedenis van het hofje ineens minder ver weg. Bij onderdak hoorde toezicht.
Sinds 1699 wordt het hofje beheerd door dezelfde stichting als het Begijnhof. De huizen worden nog steeds verhuurd aan alleenwonende vrouwen. Houd er bij het rondkijken rekening mee dat dit hun woonplek is.
Vrede in steen
Sta even stil in de betegelde gang en zoek daarna de 18e-eeuwse waterpomp in de tuin. Kijk uit naar de gevelsteen met Christus en de woorden ‘VREDE SY MET V’: ‘Vrede zij met u.’ Net als de geredde exemplaren op de gevelstenenmuur in de Sint Luciënsteeg is deze steen het waard om van dichtbij te bekijken.
Deze steen zat ooit boven de ingang aan de gracht. Eind 19e eeuw werd hij verplaatst. Nadat in 2005 toestemming was gegeven voor een schoonmaakbeurt, schilderde restaurator Wil Abels hem opnieuw aan de hand van bewaard gebleven kleursporen. Je ziet dus niet zomaar kaal, oud beeldhouwwerk, maar kleur die door zorgvuldig kijken is teruggebracht. Bekijk de figuur en de letters en laat je blik daarna weer op de kleine tuin rusten. Praat zacht en richt je camera niet op de ramen van de bewoonsters.
Goed om te weten
- Zoek de naam boven de ingang aan de Egelantiersgracht.
- Reken op ongeveer 15 minuten voor de gang en het hofje.
- Praat zacht; de huizen zijn bewoond.
- Fotografeer de tegels, de pomp en de gevelsteen, niet de ramen van de bewoonsters.
- Openingstijden en prijzen kunnen veranderen. Check de officiële website voor je gaat. Officiële website









