MONUMENT
Nationaal Holocaust Namenmonument
Het doolhof van Daniel Libeskind telt 102.000 bakstenen, één voor elke vermoorde Nederlandse Jood, Sinti en Roma.
Een naam die je kunt aanraken
Bij de opening van het Nationaal Holocaust Namenmonument in Amsterdam in 2021 huilde Max Arpels Lezer toen hij aan zijn vermoorde moeder dacht. Hij kon de baksteen met haar naam aanraken. Door dat lichamelijke contact voelde ze dichterbij, zei hij. Houd zijn woorden in gedachten als je naar binnen loopt: bij deze muren komen families om dicht bij iemand te zijn die ze hebben verloren.
Het monument is ontworpen door Daniel Libeskind en bestaat uit een doolhof van 102.000 bakstenen ter nagedachtenis aan de Nederlandse Joden, Sinti en Roma die tijdens de Holocaust zijn vermoord. Die omvang is moeilijk in één keer te bevatten. Begin daarom bij één naam en kijk dan langs de muur. Elke baksteen maakt van dat enorme aantal een afzonderlijk mens.
Vanaf de Blauwbrug loop je er in ongeveer vier minuten naartoe, vanaf de Hortus Botanicus in drie minuten. Gun jezelf bij aankomst de tijd om tot rust te komen.
De eerste steen
In 2020 legde Jacqueline van Maarsen, een jeugdvriendin van Anne Frank, de eerste gedenksteen. Daarop stond de naam van Dina Frankenhuis, een Amsterdamse kantoormedewerkster die in 1943 in Sobibor werd vermoord. Ze was 20 jaar.
Dat begin laat zien hoe je het monument kunt lezen. Een naam is niet zomaar een onderdeel van een lijst. Dina had een baan, een woonplaats en een leven dat werd afgebroken. Blijf tussen de muren lang genoeg stilstaan om afzonderlijke namen te lezen, in plaats van de opschriften tot een patroon te laten vervagen. Je hoeft niemand te kennen die hier wordt herdacht om aandacht aan een naam te geven.
Namen die nog worden teruggevonden
Voor namen die later bekend zouden worden, is een aparte muur gebouwd met 1.000 onbeschreven bakstenen. In november 2022 werden 150 namen toegevoegd. Volgens initiatiefnemer Jacques Grishaver waren die aangeleverd door onderzoekers en particulieren en gecontroleerd door historici.
De lege stenen hebben dus een duidelijk doel. Ze laten ruimte voor mensen van wie de naam nog ontbrak toen het monument werd gebouwd. De aanvullingen laten zien dat het achterhalen van de identiteit van slachtoffers en het herdenken niet ophielden bij de opening in 2021. Zie je stenen zonder opschrift, beschouw die dan niet als een onvoltooid stuk bouwwerk. Ze horen bij dat werk dat nog steeds doorgaat.
Steentjes en familiebezoek
In 2022 beschreef journalist Matt Lebovic hoe bezoekers kleine witte steentjes uit een opstelling midden in het monument pakten en onder de naamstenen legden. Anderen brachten beschilderde stenen mee ter nagedachtenis aan familieleden of vrienden. Let naast de opschriften ook op deze persoonlijke gebaren.
In 2023 kwam Blanka Neudecker hier om een laatste wens te vervullen: de steen van haar grootmoeder Johanna Weiss-Horetzki bezoeken. Stichting Ambulance Wens bracht haar naar het monument, waar haar familie om haar heen stond.
Geef mensen die stil bij een bepaalde naam staan de ruimte. Een moment dat voor jou kort lijkt, kan voor hen de reden zijn om te komen. De muren dragen een nationale geschiedenis, maar herdenken gaat hier vaak om één persoon, één familie en één steen.
Goed om te weten
- Vanaf de Blauwbrug loop je er in ongeveer vier minuten naartoe.
- Reken op ongeveer een halfuur, langer als je iemand persoonlijk wilt herdenken.
- Neem regenkleding mee; het monument is buiten.
- Geef bezoekers bij afzonderlijke naamstenen de ruimte.
- Laat herdenkingssteentjes en persoonlijke aandenkens liggen.









