DiscoverAround

MONUMENT

De Dokwerker

Amsterdam · Monument · Gratis

Het standbeeld voor de Februaristaking van 1941, toen Amsterdam het werk neerlegde uit protest tegen de deportatie van Joden.

★ 4,5 Google

Een arbeider die voor een stad staat

De Dokwerker herinnert aan de Februaristaking van 1941, toen Amsterdamse arbeiders het werk neerlegden uit protest tegen de deportatie van Joden. De plek maakt deel uit van de herdenking. Op 22 en 23 februari 1941 werden op dit plein Joden opgepakt tijdens razzia’s. Op die razzia’s volgde de staking. Als je hier staat, komt het protest terug naar de plek waar de vervolging plaatsvond.

Je vindt het standbeeld op het Jonas Daniël Meijerplein, op ongeveer vier minuten lopen van de vlooienmarkt op het Waterlooplein en vijf minuten van Museum Rembrandthuis. Sta er even bij stil, in plaats van het te zien als een bezienswaardigheid die je in het voorbijgaan fotografeert. De figuur staat voor een gezamenlijke weigering, niet voor de prestatie van één beroemde man.

De timmerman achter de dokwerker

De titel betekent ‘de havenarbeider’, maar de man die voor Mari Andriessen poseerde, was een timmerman uit Haarlem. Hij heette Willem Termetz. Voor het beeld, dat in 1952 werd voltooid, zocht Andriessen iemand wiens lichamelijke uitstraling het onderwerp kon dragen zonder er een portret van een gevierde leider van te maken.

Termetz wilde aanvankelijk niet poseren, omdat hij de staking heilig vond. Schrijver Godfried Bomans haalde hem over. Het is goed om aan die aarzeling te denken als je naar de voltooide figuur kijkt: de man achter dit publieke symbool twijfelde of hij die rol wel op zich moest nemen.

Kijk naar de brede stand, de zware werkkleding en de handen die van het lichaam af worden gehouden. Er is geen ingewikkeld tafereel om te ontcijferen. Andriessen laat het lichaam van de arbeider spreken.

Hoge hoeden bij de onthulling

Koningin Juliana en prins Bernhard onthulden het standbeeld van Andriessen op 19 december 1952. Het kledingvoorschrift was jacquet en hoge hoed. Het is een opvallend contrast: een monument met een arbeider in de hoofdrol, onthuld tijdens een plechtigheid met formele kleding uit een heel andere wereld.

Denk aan die plechtigheid wanneer je een stap terugdoet om de hele figuur te bekijken. Het beeld is niet gekleed voor een officiële gelegenheid. Het blijft een werkende man, die de ruimte en aandacht krijgt die meestal voor vorsten en militaire helden zijn weggelegd. Dat contrast maakt de kracht van Andriessens keuze duidelijk, zonder dat er een ingewikkelde allegorie nodig is.

Een plek voor verdriet

Het beeld werd later een verzamelpunt voor een andere herdenking. Op 7 april 1968 begon bij De Dokwerker een herdenkingstocht voor Martin Luther King Jr. Naast het beeld stond een groot portret van King met een zwart rouwlint. De dokwerker stond naast een afbeelding van de vermoorde Amerikaanse burgerrechtenleider.

Toen Mari Andriessen in 1979 overleed, legde iemand hier anoniem een krans. Er stond geen naam bij dat gebaar. Na de koninklijke onthulling en de openbare tocht was dit een stillere reactie: een eerbetoon aan de beeldhouwer, achtergelaten bij zijn werk. Kijk nog eens naar de eenzame figuur met die verschillende bijeenkomsten in gedachten. Bij zijn geschiedenis horen zowel mensenmassa’s als één onbekende rouwende.

Goed om te weten

  • Je vindt het standbeeld op het Jonas Daniël Meijerplein.
  • Het is ongeveer vier minuten lopen vanaf de vlooienmarkt op het Waterlooplein.
  • Neem de tijd om om het beeld heen te lopen en het niet alleen van voren te bekijken.
  • Het monument staat buiten; neem bij nat weer een regenjas mee.
  • Geef mensen die bloemen neerleggen of stilstaan bij het monument de ruimte.

Wat mensen zeggen