DiscoverAround

BEZIENSWAARDIGHEID

Claes Claesz Hofje

Amsterdam · Bezienswaardigheid · Gratis

Een groep kleine binnenplaatsen in de Jordaan, nu in gebruik als studentenhuisvesting en overdag in alle rust toegankelijk.

Een binnenplaats gezien door een raam

In 1955 keek monumentenbeschermer Geurt Brinkgreve door de achterramen van het Huis met de Schrijfhand aan de Egelantiersstraat 52. Daarachter zag hij een verlaten binnenplaats, overwoekerd met klimop. Die blik hielp de redding van het Claes Claesz Hofje op gang. Het is een verhaal om hier in gedachten te houden: dit kleine stukje Jordaan bleef behouden doordat iemand achter de straatgevels keek en zag wat daar lag.

Tegenwoordig bestaat het hofje uit een groep kleine binnenplaatsen met studentenwoningen. Kom kijken naar de kleinschaligheid van de huisjes en hoe ze samenhangen met de gedeelde buitenruimte. Hier wordt gewoond; het is geen binnenplaats die als museum is ingericht.

Een thuis met voorwaarden

De naam komt van Claes Claesz Anslo. In zijn testament uit 1626 bepaalde hij dat zijn huisjes na zijn dood een hofje moesten worden. Hij overleed in 1632. De beoogde bewoonsters waren vrouwen van minstens 60 jaar, maar er golden meer eisen dan alleen leeftijd: ze moesten zich fatsoenlijk gedragen en vredelievend van aard zijn.

Die voorwaarden vertellen iets over het doel van deze plek. Ze bood onderdak, maar wel binnen een zorgvuldig afgebakende gemeenschap. De gedeelde binnenplaats hoorde bij het dagelijkse huiselijke leven en was geen openbaar plein. Net als bij het Karthuizerhof maakt de ligging van de woningen rond een omsloten ruimte dat verschil duidelijk. Bekijk de huisjes als geheel, in plaats van elke gevel als een los monument te zien. Het gaat juist om het geheel.

Een geveltop terug in Amsterdam

Zoek aan de kant van de Tuinstraat naar de gebeeldhouwde geveltop. Die heeft een andere geschiedenis dan de huisjes eromheen. Hij komt van een huis aan de Zeedijk dat rond 1910 werd gesloopt. De zandstenen delen doken uiteindelijk op op een erf in Zierikzee, ver van de Amsterdamse straat waar ze ooit thuishoorden.

Nadat iemand de stukken had ontdekt, haalde Geurt Brinkgreve ze terug naar Amsterdam en verwerkte ze in de herbouw van het hofje. Het verhaal werd in 2005 verteld in Binnenstad. Wat je hier ziet, is dus niet simpelweg ongeschonden bewaard gebleven. Het laat ook zien hoe bouwfragmenten werden gered en een nieuwe plek kregen. Net als de stenen in de gevelstenenmuur in de Sint Luciënsteeg overleefde dit beeldhouwwerk het verdwijnen van het oorspronkelijke huis.

De avond waarop de buren terugkwamen

Op 3 oktober 1969 ging de gerestaureerde binnenplaats onder slingers met gekleurde lampjes open voor de buurt. Zanger Joseph Truyens zong aria’s uit Le nozze di Figaro, begeleid door pianist Hans Broekman. Na het verlaten, met klimop begroeide tafereel dat Brinkgreve in 1955 had gezien, was de binnenplaats weer een plek waar mensen samenkwamen.

Stel je hier dat kleine concert voor, tussen dezelfde dicht bij elkaar staande huizen. Richt je aandacht daarna weer op de woonplek die het nu is. Praat zachtjes, houd de ingangen vrij en geef mensen die thuiskomen de ruimte. De geschiedenis van het hofje zit niet alleen in het geredde steenwerk. Ze leeft ook voort doordat deze kleine huizen rond een gedeelde binnenplaats nog steeds worden bewoond.

Goed om te weten

  • Loop erheen via de Egelantiersstraat of de Tuinstraat in de Jordaan.
  • Kom bij daglicht om de gebeeldhouwde geveltop aan de kant van de Tuinstraat goed te bekijken.
  • Reken op ongeveer 15 minuten voor de binnenplaatsen en hun verhaal.
  • Praat zachtjes en fotografeer geen bewoners of door ramen naar binnen.

Wat mensen zeggen