MONUMENT
Homomonument
Drie roze granieten driehoeken naast de Westerkerk: het eerste monument ter wereld voor vervolgde homoseksuelen.
Drie driehoeken, een lange strijd
Het Homomonument ligt naast de Westerkerk. De drie roze granieten driehoeken liggen verspreid over het plein en lopen af naar de gracht. Het werd in 1987 onthuld als het eerste monument ter wereld voor vervolgde homoseksuelen. Aan de oorsprong ervan ligt onder meer een krans die van de autoriteiten niet mocht worden neergelegd.
In 1970 gingen Enno den Daas en Ad van Delden naar het Nationaal Monument op de Dam met een krans waarop een roze driehoek stond. Ze wilden vervolgde homoseksuelen herdenken. Beiden werden gearresteerd. De ophef droeg bij aan de komst van het monument waar je nu staat: een vaste plek om te herdenken, in plaats van een eerbetoon dat geweigerd kon worden.
Het ligt midden in het dagelijks leven van de stad, vlak bij het Anne Frank Huis. Mensen steken het plein over op weg naar iets anders. Dat dagelijkse gebruik hoort bij de betekenis van het monument en leidt er niet van af.
Lees de vormen onder je voeten
Loop eerst even rond voordat je ergens blijft staan. Eén driehoek ligt op straatniveau, een andere steekt boven de bestrating uit en een derde loopt in treden af naar het water. Samen vormen ze een monument waar je doorheen beweegt, in plaats van er alleen voor te staan. De roze driehoek verwijst naar het teken waarmee de nazi’s homoseksuele mannelijke gevangenen herkenbaar maakten.
Bekijk de driehoek op straatniveau eens goed. Er staat een dichtregel op van de homoseksuele Joodse dichter Jacob Israël de Haan: ‘Naar vriendschap zulk een mateloos verlangen’. Neem even de tijd om de woorden te lezen en de grootte van het plein op je te laten inwerken. De woorden zijn intiem; de ruimte eromheen is openbaar.
Kunstenaar Karin Daan wilde dat haar monument uit 1987 deel bleef uitmaken van het gewone stadsleven. Ze pleitte ervoor om een taxistandplaats deels op het monument te behouden en een openbaar urinoir ernaast. Dat waren bewuste keuzes. Het mocht geen aparte, plechtige plek worden, afgesneden van de mensen wier leven eromheen doorging.
Een drukbezocht begin
Bij de onthulling in 1987 was het zo druk dat toeschouwers boten in de buurt aanlegden om over de mensen op de wal heen te kunnen kijken. Stel je voor dat je vanaf de gracht naar de driehoeken kijkt, terwijl het plein al vol staat.
Daarna traden Ramses Shaffy, Liesbeth List en Anneke Grönloh op tijdens een straatfeest voor het Aidsfonds. Herdenken en vieren hoorden bij dezelfde gelegenheid. Net als een antwoord op een acute crisis die de gemeenschap trof. Die combinatie helpt verklaren waarom het monument zowel een ontmoetingsplek als een herdenkingsplek is gebleven.
Een plek die mensen blijven gebruiken
In 2008 was hier een kiss-in uit protest tegen antihomogeweld. Daan Smeelen, die hier regelmatig komt, vertelde later hoe druk ze het had gehad: ‘Ik heb iedereen gezoend.’ Het was een direct en liefdevol antwoord op intimidatie, open en bloot.
In 2022 vertelde Marjan aan AT5 dat haar groep, Dance Where You Are, bij weer en wind op het monument danste. Ze noemde het de beste dansvloer van Amsterdam en herinnerde zich een bijeenkomst waarbij mensen van 15 nationaliteiten samen dansten.
Je hebt geen evenement nodig om deze plek te begrijpen. Volg de driehoeken, lees de woorden van De Haan en kijk hoe mensen de ruimte gebruiken. Het monument geeft verdriet een plek zonder dat het dagelijks leven hoeft stil te staan.
Goed om te weten
- Je vindt de driehoeken naast de Westerkerk, aan de gracht.
- Het monument is buiten, gratis toegankelijk en altijd open.
- Neem de tijd om alle drie de driehoeken te bekijken.
- Neem een regenjas mee; het plein is in de openlucht.
- Is er een bijeenkomst, geef de deelnemers dan de ruimte.
- Openingstijden en prijzen kunnen veranderen. Check de officiële website voor je gaat. Officiële website









