VERBORGEN PAREL
Christuskoepel
Een zevenzijdige bakstenen kapel op landgoed Mariëndaal, met een levensgrote Christus van Mari Andriessen en zeven figuren die de deugden verbeelden, te zien door ijzeren hekwerken.
Een kapel die één dag voor de oorlog klaar was
De Christuskoepel is een kleine bakstenen kapel op landgoed Mariëndaal, tussen Arnhem en Oosterbeek. Vooral de datum waarop hij klaar was, blijft je bij: 9 mei 1940, precies één dag voordat Duitsland Nederland binnenviel. P.J.M. de Bruijn-Van Lede schonk de kapel anoniem aan het landgoed na de oproep van koningin Wilhelmina in 1938 tot ‘morele en geestelijke herbewapening’. De kapel was bedoeld als antwoord op de groeiende macht van fascistische en communistische ideologieën.
De Bruijn-Van Lede was eigenaresse van Villa Dreyerheide in Oosterbeek. Haar schenking ging naar een landgoed dat sinds 1936 eigendom was van Het Geldersch Landschap. Met die achtergrond kijk je anders naar het gebouw. Het was een uiting van geloof en morele standvastigheid, voltooid op het moment dat het gevaar waarop het antwoordde een invasie werd.
Zeven zijden onder de koepel
De Amsterdamse architect Alexander Kropholler ontwierp de kapel, die in 1939–1940 werd gebouwd en nu een rijksmonument is. De naam betekent ‘koepel van Christus’. Dit is de kapel van het landgoed, niet de Koepelkerk in het centrum van Arnhem.
Loop eerst een rondje om de kapel voordat je naar binnen kijkt. De plattegrond heeft zeven zijden, met steunberen die de hoeken versterken. Het metselwerk en de neoromaanse koepel geven dit kleine gebouw een stevige uitstraling. Zoek de Latijnse woorden ‘Sursum corda’, die ‘Verheft uw harten’ betekenen. Ze drukken de bedoeling van de kapel directer uit dan welke architectonische beschrijving ook.
Na herhaald vandalisme tijdens en na de oorlog zijn de drie ingangen voorzien van ijzeren hekken. Ook die horen bij de geschiedenis van het gebouw. Neem bij het kijken door de hekken de tijd om de centrale figuur en de kleinere beelden eromheen afzonderlijk te bekijken.
Andriessens kring van deugden
Beeldhouwer Mari Andriessen maakte de beelden voor de kapel uit 1939–1940. In het midden staat een levensgrote Christus met gespreide armen. Op de sokkel staan de Franse woorden ‘Le Christ avant tout’: ‘Christus boven alles’.
In de hoeken om hem heen staan zeven cementen figuren. Ze verbeelden geloof, hoop, liefde, rechtvaardigheid, moed, matigheid en voorzichtigheid. Door het zevenzijdige ontwerp heeft elke deugd een eigen plek rond het centrale beeld. Kijk van de ene hoek naar de andere, in plaats van de groep als één geheel te bekijken.
Andriessen werd later bekend door De Dokwerker in Amsterdam, die herinnert aan de Februaristaking van 1941. Hier zie je zijn vroegere werk, gemaakt als religieus antwoord op de dreiging van het totalitarisme. Dat verband plaatst de beelden in een bredere geschiedenis, zonder hun oorspronkelijke bedoeling weg te nemen.
De oudere stenen onder je voeten
Op de kapelvloer vind je een veel oudere laag van de geschiedenis van Mariëndaal. Hier liggen sinds 1967 drie fragmenten van vijftiende-eeuwse grafzerken uit het voormalige klooster Mariëndaal. Ze waren van leden van de families Van Polanen en Van Appeltern.
Kijk na het bestuderen van de beelden ook naar beneden. Dit zijn geen grafmonumenten die voor Krophollers kapel zijn gemaakt, maar bewaard gebleven stukken van het klooster dat eerder op het landgoed stond. In één klein gebouw draagt de vloer middeleeuwse familienamen, terwijl de beelden de hoop van 1939–1940 uitdrukken.
Goed om te weten
- Loop via landgoed Mariëndaal naar de kapel.
- Ga bij daglicht, zodat je de beelden en de stenen in de vloer kunt zien.
- Draag schoenen die geschikt zijn voor een wandeling over het landgoed.
- Houd rekening met ijzeren hekken voor de drie ingangen; kijk erdoorheen en ga er niet van uit dat je naar binnen kunt.









