DiscoverAround

BEZIENSWAARDIG

Torensluis

Amsterdam · Bezienswaardigheid · Gratis

De breedste brug van Amsterdam, met oude gevangeniscellen erin verstopt en een standbeeld van Multatuli erop.

Een brug met een gevangenis erin

In 1735 ontsnapte een jongen van 11 uit de gevangenis bij de Torensluis. Hij wurmde zich door een opening en tussen de tralies van de gang, liet zijn kleren achter en zwom de Singel over. Niemand weet waarvoor hij gevangen had gezeten. Als je hier vandaag boven het water staat, is het de moeite waard om bij dat laatste stil te staan: voor dit kind was de gracht de uitweg.

De Torensluis is de breedste brug van Amsterdam, met oude gevangeniscellen erin en een standbeeld van de schrijver Multatuli erop. Op een klein stukje lopen van het Koninklijk Paleis en de Nieuwe Kerk laat de brug je een andere kant van de oude stad zien: geen koninklijke plechtigheden of grootse interieurs, maar een openbare klok, gevangenen en discussies op straat. Door het brede brugdek vergeet je al snel dat je op een brug staat.

Zoek de verdwenen toren

De naam herinnert aan de Jan Roodenpoortstoren, die hier ooit stond. In 1616 zette burgemeester Reynier Pauw zich ervoor in om van de oude verdedigingstoren een klokkentoren te maken. Zijn argument was dat de buurtbewoners een openbare klok nodig hadden. Pauw woonde zelf schuin tegenover de toren, dus de verbetering zou ook dicht bij huis van pas zijn gekomen.

Kijk naast Café Van Zuylen naar de grond. De omtrek van de verdwenen toren is in de bestrating aangegeven. Volg die met je ogen voordat je omhoogkijkt: zo zie je de plattegrond van een gebouw dat niet meer tegen de lucht afsteekt.

Het café zit in het voormalige huis van notaris Gerrit Steeman. In 1660 rukte een storm het kruis en de weerhaan van de toren. Het kruis sloeg door Steemans dak; de weerhaan verdween. Met de omtrek en het huis voor je wordt het verhaal een geval van pech dat zich precies hier afspeelde, in plaats van een ver verslag van een storm.

De gevangenis wordt bestormd

De ontsnapping van de jongen was niet het enige dramatische vertrek uit deze gevangenis. In november 1813 bestormde een menigte de gevangenis in de Jan Roodenpoortstoren, verjoeg de bewaker en bevrijdde de gevangenen. Mensen luidden de torenklokken terwijl meubels en papieren uit de gevangenis op een brandstapel werden gegooid.

Willem de Vriend regelde een brandspuit om een naburig huis tegen de vlammen te beschermen. Dat detail brengt het tafereel tot leven: een gevangenis die leegstroomt, klokken die boven alles uit luiden en iemand die probeert te voorkomen dat er bij het feest een huis afbrandt.

Denk bij het oversteken aan de cellen onder je voeten. De brug was niet alleen een route over het water. Er zaten ook mensen opgesloten, pal onder een plek die iedereen verder gewoon gebruikte.

Multatuli en een ongemakkelijke toespraak

Zoek het standbeeld van Multatuli, de schrijversnaam van Eduard Douwes Dekker. Zijn roman *Max Havelaar* stelde de Nederlandse koloniale misstanden in Indië aan de kaak. Zijn aanwezigheid voegt een andere vorm van protest toe aan de geschiedenis van de brug.

Bij de onthulling van het beeld in 1987 greep uitgever Geert van Oorschot zijn toespraak aan om de verwijdering van een ander monument te eisen: dat voor Van Heutsz. Koningin Beatrix stond erbij en hoorde het aan.

Kijk tot slot nog eens van het standbeeld naar de omtrek van de toren in de bestrating. Het ene is een bewust zichtbaar gedenkteken; het andere legt vast wat er niet meer is. Voor allebei loont het om op deze opvallend brede brug wat langer te blijven kijken.

Goed om te weten

  • Loop vanaf de Dam; de Torensluis ligt op een paar minuten lopen.
  • Kom bij daglicht om de omtrek van de toren in de bestrating te volgen.
  • Zoek naast Café Van Zuylen naar de gemarkeerde omtrek.
  • Neem de tijd om zowel de bestrating als het standbeeld van Multatuli te bekijken.

Wat mensen zeggen