DiscoverAround

VERBORGEN PAREL

Het tegeltableau in de Cuyperspassage

Amsterdam · Verborgen parel · Gratis

De tunnel onder Centraal Station met tienduizenden Delftsblauwe tegels die een zee vol schepen laten zien.

Een Rotterdams schip met het Amsterdamse wapen

Het tegeltableau in de Cuyperspassage verandert een route onder Amsterdam Centraal in een zee vol schepen. Begin aan de centrumkant en zoek het grote oorlogsschip. In 2015 wezen historici Tim Streefkerk en Paul de Jong erop dat dit een Rotterdams schip was met de drie Amsterdamse kruisen. Ontwerper Irma Boom had het oorspronkelijke Rotterdamse wapen vervangen. De Jong noemde het beeldvervalsing. Zoek de achtersteven en je ziet waar de ophef over ging.

De passage verbindt de centrumkant van het station met de IJ-oever. Tienduizenden Delftsblauwe tegels vormen samen het beeld langs de tunnel. Het loont om hier even langzamer te lopen: van een afstand zie je schepen, tuigage en water; van dichtbij valt het tafereel uiteen in losse vierkantjes.

Van een gerestaureerd tableau naar een stationstunnel

Het uitgangspunt was Cornelis Boumeesters *’s Lands schip Rotterdam en de haringvloot*, gemaakt rond 1700–1725 en nu in het Rijksmuseum. Het toont een oorlogsschip met de haringvloot. Voordat de passage in 2015 openging, kwam Boom het oorspronkelijke tableau tegen toen het in een tegelfabriek werd gerestaureerd. Ze werkte aan een boek en een nieuwe huisstijl voor de fabriek. Die ontmoeting leverde het historische beeld voor deze veel grotere ruimte.

De passage opende op 21 november 2015 en is vernoemd naar P. Cuypers, architect van zowel Centraal Station als het Rijksmuseum. Een scheepsafbeelding uit het ene gebouw van zijn hand had een nieuwe plek gevonden onder het andere.

De tegels zijn met de hand beschilderd. Volgens ProRail heeft elke tegel een eigen plek in het beeld en kun je hem niet zomaar met de tegel ernaast verwisselen. ProRail filmde ook hoe tegelzetter Andries Planting ze één voor één legde. Kijk goed en bedenk hoeveel werk het is om van zoveel losse stukken één doorlopend beeld te maken.

Volg de schepen het blauw in

Loop richting het IJ en zie hoe de tekening verandert. De schepen vervagen, hun contouren lossen op en het beeld verandert in abstracte blauwe pixels. In Booms ontwerp uit 2015 verbeeldde deze overgang een reis van het historische Amsterdam naar de nieuwere stad aan de overkant van het water.

Het had ook een praktisch doel. De overgang van tekening naar pixels moest fietsers aansporen om vaart te minderen zodra de pont in zicht kwam. De ponten naar Amsterdam Noord vertrekken achter het station, dus dit kunstwerk ligt midden op een dagelijkse route naar de waterkant.

Kijk niet alleen langs de wand, maar ook boven en onder je. De tegels lopen door over het plafond en een deel van de vloer. Net als bij de mozaïeken in de Beurspassage verandert het kunstwerk hier de hele ruimte, in plaats van als één ingelijst object aan de muur te hangen.

Rood tegenover blauw en wit

In 2018 voerden studenten van de Universiteit van Amsterdam hier ‘Singing the Tunnel Red’ op. Ze droegen rood en zongen traditionele kinderliedjes voor het blauw-witte tableau. Hun kleding maakte de kleuren van de Nederlandse vlag compleet. De interventie riep vragen op over nationale identiteit en koloniale geschiedenis, met de tunnel zelf als onderdeel van het werk.

Zoek een plek waar je rustig kunt kijken zonder voorbijgangers te hinderen. Doe een paar stappen achteruit om de vloot te overzien en ga dan dichterbij om een scheepsromp of een stuk tuigage te volgen. Kijk tot slot hoe de laatste herkenbare lijnen van de schepen in het blauw verdwijnen.

Goed om te weten

  • Ga aan de centrumkant van Amsterdam Centraal naar binnen om eerst het scheepstableau te zien.
  • Ga buiten de spits, dan heb je meer ruimte om een paar stappen achteruit te doen.
  • Ook fietsers gebruiken de passage. Ga aan de kant staan als je stopt.
  • Kijk behalve naar de wand ook naar het plafond en de vloer.

Wat mensen zeggen