MUSEUM
De Appel
Sinds 1975 een centrum voor hedendaagse kunst.
Kunst die de situatie verandert
In 1976 wisselde Marina Abramović van rol met een sekswerker die Suze heette. Abramović zat achter Suzes raam, terwijl Suze naar de opening van de tentoonstelling van de kunstenaar in De Appel ging. De performance vond plaats op het vroegere adres van De Appel aan de Brouwersgracht, niet in het gebouw dat je nu bezoekt. Het is een goede kennismaking met een centrum voor hedendaagse kunst dat sinds 1975 in Amsterdam actief is: een kunstwerk hoeft geen voorwerp aan de muur te zijn.
Houd dat verschil in gedachten als je komt. Anders dan het Stedelijk Museum, met zijn bredere museale opzet, leer je De Appel kennen via het actuele programma. Kijk voor vertrek wat er te zien is, in plaats van een vaste selectie bekende werken te verwachten.
Foto’s die verdwenen
Een andere gebeurtenis uit 1976 maakt die aanpak duidelijker. Voor Fototot I hing Ulay ongefixeerde foto’s van Marina Abramović op in een schemerige ruimte van De Appel. Toen het licht aanging, werden de beelden binnen enkele seconden zwart. Het publiek was gekomen om foto’s te bekijken; juist door ze te belichten verdwenen ze.
De verrassing hoorde bij wat er gebeurde en was geen technische fout. Denk aan dat verhaal als je het huidige werk bekijkt. Vraag je af wat de ruimte, de belichting of je eigen aanwezigheid eraan toevoegt. Deze twee vroege performances laten iets belangrijks zien over de geschiedenis van De Appel: een ontmoeting kon hier afhangen van een handeling, een uitwisseling of een kort moment, in plaats van een voorwerp dat onveranderd bleef.
Een tempel, daarna een synagoge
Het huidige gebouw heeft een eigen geschiedenis. De architecten J. Brinkman en L. C. van der Vlugt ontwierpen het in 1926–1927 als theosofische tempel. De bijzondere plattegrond vormt een kwartcirkel. Probeer die vorm tijdens je bezoek te herkennen in de onderlinge ligging van de ruimtes, in plaats van uit te gaan van een gewone rechthoekige indeling.
Vanaf 1937 diende het gebouw als synagoge. Otto Frank, de vader van Anne Frank, hielp bij de oprichting en Heinrich Stern was bij de inwijding aanwezig. Zo is het gebouw verbonden met de familie die in het Anne Frank Huis wordt herdacht, maar dan via een eerder hoofdstuk van religieus en gemeenschapsleven. Houd die geschiedenis naast die van de oorspronkelijke tempel in gedachten: dit was al een ontmoetingsplek lang voordat de hedendaagse kunst er kwam.
Film tot in de vroege uurtjes
In het gebouw zat ook CinéTol. In 1961 nam Cor Koppies de bioscoop over en maakte er een filmhuis van. Vanaf 1966 stonden filmstudenten en critici in de rij voor de nachtvoorstellingen. Soms gingen de discussies door tot het licht werd. Stel je voor hoe die bezoekers na een voorstelling naar buiten kwamen, met genoeg gespreksstof voor de rest van de nacht.
Je hoeft geen overgebleven bioscoopinrichting te vinden om dat hoofdstuk te waarderen. Bekijk het gebouw liever als een opeenvolging van plekken waar mensen samen hun aandacht op iets richtten: tempel, synagoge, bioscoop en kunstcentrum. Neem binnen even de tijd voor het huidige werk én de ruimte eromheen.
Goed om te weten
- Bekijk het actuele programma voordat je erheen wandelt.
- Gebruik het huidige bezoekersadres van De Appel, niet de vroegere locatie aan de Brouwersgracht.
- Neem de tijd om naast de kunst ook het gebouw te bekijken.
- Houd tijdens je bezoek de kwartcirkelvormige plattegrond in gedachten.
- Openingstijden en prijzen kunnen veranderen. Check de officiële website voor je gaat. Officiële website









