MUSEUM
Amsterdam Pipe Museum
Tabakspijpen uit de hele wereld in een grachtenpand.
Een verzameling uit de grond
Het Amsterdam Pipe Museum bewaart tabakspijpen uit de hele wereld in een grachtenpand, op een klein stukje lopen van het Leidseplein. Het begon allemaal een stuk modderiger. In 1969 volgde oprichter Don Duco op de fiets vrachtwagens met grond van de Keizersgracht naar een stortplaats. Daar haalde hij kleipijpen uit de zwarte aarde van een oude beerput. Die vondsten vormden mede het begin van de collectie.
Dat is een mooie gedachte om mee naar binnen te nemen. Een pijp kan een alledaags voorwerp zijn dat wordt weggegooid en vergeten, maar ook iets dat generaties lang zorgvuldig wordt bewaard. Net als de opgegraven voorwerpen bij Below the Surface in metrostation Rokin laten deze kleine persoonlijke bezittingen zien hoe mensen leefden. Let hier op het verschil tussen een voorwerp dat is gemaakt om uit te roken en een voorwerp dat is gemaakt om iets te herinneren.
Klei voor een koninklijk bezoek
In 1897 keken koningin-regentes Emma en prinses Wilhelmina toe hoe Goudse pijpenmakers lange kleipijpen maakten. Tijdens hun bezoek werden twaalf pijpen samengevlochten tot een kunstwerk. Dat werk staat nu in de hoofdzaal van het museum.
Kijk hoe de lange stelen samen één compositie vormen. Het materiaal dat je normaal als een rechte, slanke rookpijp zou verwachten, is hier tot iets heel anders verwerkt. Het werk herinnert zowel aan het koninklijke bezoek als aan het vakmanschap van de makers. In plaats van de bezoeksters alleen een eindproduct te laten zien, maakten de pijpenmakers tijdens het bezoek zelf een voorwerp. Het museum bewaart dat moment in klei.
De ene veel gerookt, de andere nooit
De Dunhill-pijp van prins Bernhard vertelt zijn verhaal via slijtage en reparaties. Hij kreeg hem in 1992 van zijn familie voor een jubileum, met zijn wapen erin gegraveerd. Hij rookte er zoveel uit dat een reparateur een zilveren band aanbracht om te voorkomen dat de pijpenkop zou barsten. Later schonk Bernhard de pijp aan het museum. Let op de band én de gravure: de ene laat het gebruik zien, de andere verwijst naar de koninklijke eigenaar.
Bekijk daarna de lange kleipijp van Jan Woerlee. Regenten van een Leids armenhuis schreven er tussen 1748 en 1893 hun namen op. Ondanks die lange geschiedenis is de pijpenkop vanbinnen nog wit. Er is nooit uit gerookt. De namen en de schone kop vormen een opvallend contrast met Bernhards veelgebruikte Dunhill. Alleen de leeftijd vertelt je niet hoe een voorwerp is gebruikt.
Tekeningen weer bij hun pijpen
Er blijven nieuwe verhalen voor de collectie binnenkomen. In 2017 reisde Jill Mills vanuit New Jersey met een envelop vol tekeningen van haar voorouder, pijpensnijder Stanley Jarka. Het bleken de oorspronkelijke ontwerpen te zijn voor pijpen die al in het museum lagen. Ze schonk de tekeningen en bracht zo de ontwerpen en de uitgewerkte voorwerpen weer bij elkaar.
Houd dat verband in gedachten als je de gesneden pijpen bekijkt. Hun vormen begonnen met keuzes op papier, niet pas met het werk van een snijgereedschap. Naast de gevlochten kleipijpen, de handtekeningen van de regenten en Bernhards reparatie bieden Jarka’s tekeningen nog een manier om naar de collectie te kijken: via de handen die elk voorwerp ontwierpen, maakten, gebruikten en bewaarden.
Goed om te weten
- Loop vanaf het Leidseplein; dat duurt ongeveer drie minuten.
- Trek zo’n 45 minuten uit om alles goed te bekijken.
- Zoek in de hoofdzaal naar de gevlochten kleipijpen.
- Let op opschriften, reparaties en de binnenkant van de pijpenkoppen.
- Openingstijden en prijzen kunnen veranderen. Check de officiële website voor je gaat. Officiële website







