BEZIENSWAARDIG
Montelbaanstoren
De scheve toren aan de Oudeschans die Rembrandt tekende.
Een toren rechtgetrokken
Kijk vanaf de Oudeschans omhoog naar de Montelbaanstoren en stel je voor dat er een kabel aan de spits trekt. In 1610, vier jaar nadat Hendrick de Keyser dat bovenste deel had toegevoegd, begon de toren scheef te zakken. Hij werd gestut met palen en touwen en daarna rechtgetrokken met een kabel die aan de spits vastzat. Dit was geen kleine aanpassing aan een dak. De toren zelf moest worden gered.
Nu is het vooral mooi om het hele bouwwerk aan het water te zien: de stevige bakstenen toren onderaan en de veel lichter ogende spits erboven. Neem genoeg afstand om ze allebei te bekijken. Dit is een stop in de buitenlucht, die je het best vanaf de kades beleeft in plaats van naar een ingang te zoeken.
De klokken van Malle Jaap
In de zeventiende eeuw kreeg de toren de bijnaam Malle Jaap. Volgens het Stadsarchief Amsterdam luidden de klokken op vreemde tijden en bleven ze daarna soms dagenlang stil. Stel je voor dat je in de buurt woonde en uit dat gedoe probeerde op te maken hoe laat het was.
De bijnaam geeft de toren een karakter dat zijn officiële naam niet heeft. Kijk omhoog naar de klokken en denk aan die onbetrouwbare tijdsaanduiding. Je hoeft vandaag geen demonstratie te verwachten: het verhaal gaat over hun gedrag in de zeventiende eeuw, niet over het huidige luidrooster.
Onrust aan het water
De Oudeschans naast de toren was ook het toneel van religieus geweld. Op 13 april 1626 verstoorde een menigte hier een remonstrantse godsdienstige bijeenkomst. Ruiten werden ingeslagen en meubels naar buiten gegooid. Majoor Nicolaes Hasselaer kwam met soldaten ter plaatse. Toen de menigte hen met stenen bedreigde, gaf hij zijn mannen bevel te schieten.
Het is een scherp contrast met het uitzicht dat je nu voor je hebt. Dit stuk water was niet alleen een schilderachtig decor voor torens en boten. Het was ook een plek waar geloofsconflicten op straat werden uitgevochten. Elders in de buurt laat Ons' Lieve Heer op Solder een andere kant van de Amsterdamse geloofsgeschiedenis zien: een kerk die is ingebouwd op de zolders van een grachtenhuis.
Twee kunstenaars, twee aangepaste uitzichten
Rond 1646 tekende Rembrandt de Montelbaanstoren, maar liet hij de spits weg, hoewel die er al sinds 1606 stond. Aan andere kanten van de tekening had hij extra papier toegevoegd, maar niet aan de bovenkant. Denk daaraan als je omhoogkijkt. Zijn tekening is geen letterlijke weergave van alles wat hij voor zich zag. In het nabijgelegen Museum Rembrandthuis ontdek je waar de man achter die bekende naam woonde en werkte.
Rond 1680 schilderde Abraham Storck troepen die naast de toren aan boord gingen. Zijn standpunt was bij ’s-Gravenhekje, aan de overkant van het water. Op het schilderij maakte hij de Oudeschans breder, waardoor je als kijker op het water zelf lijkt te staan.
Kijk voor je eigen beeld vanaf die kant naar de overkant en vergelijk de breedte van de gracht met de hoogte van de toren. Rembrandt liet iets weg; Storck rekte iets uit. Hier kun je de spits en het water weer in de juiste verhouding zien.
Goed om te weten
- Ongeveer vijf minuten lopen vanaf Museum Rembrandthuis.
- Bekijk de buitenkant vanaf de kades van de Oudeschans.
- Ga bij daglicht om de bakstenen toren en de spits te vergelijken.
- Kijk vanaf de omgeving van ’s-Gravenhekje voor het standpunt van Storck.
- Neem een camera mee en houd in beeld ruimte vrij voor de spits.









