KASTEEL
Ruïne van Brederode
Een middeleeuwse kasteelruïne in Santpoort-Zuid, met afgebrokkelde muren, een donjon die je kunt beklimmen en een omgevallen muur die nog in de slotgracht te zien is.
Een muur in het water
Bij de Ruïne van Brederode hoort zelfs het kleine eiland in de slotgracht bij het verhaal van het kasteel. In 1573 staken Spaanse troepen het kasteel in brand en stortte de noordmuur in het water. Die omgevallen muur is nog steeds als eiland te zien. Zoek hem op voordat je naar de torens kijkt: de brokstukken vertellen net zoveel over deze plek als het metselwerk dat nog overeind staat.
Dit zijn de resten van Kasteel Brederode in Santpoort-Zuid, in de gemeente Velsen. Je komt er voor de afgebrokkelde muren, de klim naar boven in de donjon en de kans om aan de overblijfselen te zien hoe een middeleeuwse burcht in elkaar zat. Naast Kasteel Radboud in Medemblik biedt deze ruïne een andere kijk op de kasteelgeschiedenis van Noord-Holland. Vooral de sporen van verwoesting en herstel zijn hier goed zichtbaar.
Gebouwd, verwoest en herbouwd
Willem I van Brederode stichtte het kasteel in de tweede helft van de 13e eeuw. De naam verwijst naar het bos dat voor de bouw werd gerooid. Aanvankelijk stond er een woontoren; rond 1300 verving Dirk II van Brederode die door een vierkant kasteel.
De bondgenootschappen van de familie brachten het kasteel herhaaldelijk in de problemen. Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten steunden de Brederodes Margaretha van Beieren. Gijsbrecht II van Nijenrode belegerde het kasteel in 1351. Het raakte zo zwaar beschadigd dat het werd afgebroken. Na de verzoening in 1354 volgde de herbouw. In 1426 werd het opnieuw verwoest, waarna het noordelijke deel in 1464 werd hersteld. Duitse soldaten plunderden het kasteel in 1492. Daarna werd het niet meer bewoond.
De tentoonstelling van 2026 brengt die geschiedenis terug naar het leven van een gezin. Yolande van Lalaing, de laatste kasteelvrouwe, wordt in haar vroegere woonvertrekken voorgesteld, samen met haar vier dochters en haar geïllustreerde getijdenboek uit 1460. Neem hier even de tijd voor: dit deel gaat niet over belegeringen, maar over de mensen die hier woonden.
Een orka in de slotgracht
In de slotgracht is iets veel onverwachters gevonden dan gevallen stenen. In 1996 vonden lokale archeologen twee bijzondere wervels. Jørn Zeiler en Erwin Kompanje stelden later vast dat ze van een volwassen vrouwelijke orka waren.
Ze vermoedden dat het dier aan de kust was gestrand en naar het kasteel was gebracht. Die verklaring blijft een vermoeden, geen vaststaand verhaal over hoe de botten hier terechtkwamen. Als je aan het water staat, is het goed om dat onderscheid te onthouden: van welk dier de botten zijn, is één ding; hoe ze hier kwamen, is iets anders.
Oude stenen, romantische restauraties
Niet alles wat middeleeuws lijkt, is dat ook. De restauratie begon in 1862. Daarbij werden delen toegevoegd om de ruïne een middeleeuws uiterlijk te geven. In 1990 meldden onderzoekers J. Kamphuis en D. B. M. Hermans dat die toevoegingen door verwering echt oud waren gaan lijken, waardoor latere onderzoekers op het verkeerde been waren gezet. Bekijk de muren goed, maar ga er niet van uit dat je de ouderdom altijd aan het uiterlijk kunt aflezen.
Al vóór die restauratie sprak de ruïne tot de verbeelding. In een boek uit 1831 haalde schrijfster Petronella Moens herinneringen op aan een zomers bezoek met een vriendin. Hun wandeling inspireerde haar tot een gedicht waarin ze zich het leven van de vroegere bewoners van Brederode voorstelde.
Tegenwoordig vertelt de openluchttentoonstelling over het kasteel en zijn heren, en kun je de donjon beklimmen. Met de nog overeind staande toren, de herbouwde details en de muur in de slotgracht is dit een plek om rustig te kijken. Verwacht geen compleet middeleeuws gebouw.
Goed om te weten
- Ga naar Santpoort-Zuid, in de gemeente Velsen.
- Draag schoenen die geschikt zijn voor een wandeling door een ruïne in de openlucht.
- Neem de tijd voor de tentoonstelling en de klim in de donjon.
- Bekijk het programma van het kasteel voor activiteiten met een middeleeuws thema.
- Openingstijden en prijzen kunnen veranderen. Check de officiële website voor je gaat. Officiële website

