MUSEUM
Woonbootmuseum
Een vrachtschip uit 1914, omgebouwd tot woonboot, waar je ziet hoe mensen op de grachten wonen.
Een huis dat voor een museum werd aangezien
Het Woonbootmuseum begon met ongenode bezoekers. Halverwege de jaren negentig liepen twee toeristen achter de gasten aan naar Hilda’s verjaardagsfeest op de woonboot die ze met Vincent van Loon deelde. Ze dachten dat het een openbare bezienswaardigheid was. Hun vergissing was niet alleen een ongemakkelijke onderbreking, maar bracht Van Loon op het idee voor een museum.
Vandaag kun je aan boord stappen van de Hendrika Maria, een vrachtschip uit 1914 dat werd omgebouwd tot woning op de gracht. Zo krijg je antwoord op de vraag die die toeristen hadden: hoe ziet het er binnen uit? Vanaf de kade geeft een woonboot weinig prijs. Hier gaat het erom die grens over te stappen en de ruimte te bekijken als een plek waar echt mensen hebben gewoond. Anders dan bij een rondvaart in een open boot richt je je tijdens dit bezoek op één schip en de levens die zich daarin hebben afgespeeld.
Hout, bakstenen en een poging tot zinken in oorlogstijd
Voordat de Hendrika Maria een woning werd, vervoerde het schip bouwmaterialen voor anderen. Een artikel uit 2022 in Binnenkrant beschrijft het werk rond 1914: hout van Amsterdam naar klanten bij Rheden brengen en op de terugweg bakstenen meenemen voor de groeiende stad. Zie het schip als onderdeel van de bedrijvigheid achter de grachtenstraten, niet alleen als een schilderachtige boot.
Aan wal is nog een spoor van die handel te vinden. Een groot tegeltableau aan de gevel van Prinsengracht 469 herinnert aan een voormalige houthandel. Het legt een tastbaar verband tussen het vrachtverleden van de boot en de straat om je heen. Het contrast met de statige koopmanshuizen in de Gouden Bocht maakt het verschil duidelijk: dit schip hoorde bij de wereld die bouwmaterialen vervoerde, niet bij de wereld die haar rijkdom liet zien.
Bij de geschiedenis hoort ook een bewuste poging om het schip te laten zinken. In 1944 probeerden de broers Ties en Bernard de Beijer de Hendrika Maria tot zinken te brengen om het uit Duitse handen te houden. Na de oorlog werd de boot gelicht. Het schip dat je nu binnenstapt, heeft zowel die ingreep als de latere verandering van bestemming doorstaan.
Een gezin in één kleine roef
Bekijk vooral de piepkleine schippersroef. Die is bewaard gebleven als eerbetoon aan het werkende verleden van de boot. In 1999 beschreef De Telegraaf een bedstee die de schipper met zijn partner en kinderen deelde, een klein gasstel dat als keuken diende en ruimte voor maar één stoel.
Die details maken duidelijk hoe klein het was. Probeer je voor te stellen hoe je in die beperkte ruimte eten klaarmaakte, kinderen naar bed bracht en een plek zocht om te zitten. Dit was niet zomaar een werkplek met een slaapruimte erbij. Naast het vrachtvervoer speelde zich hier het hele dagelijkse leven van een gezin af.
Een schilder boven en onder dek
Latere bewoners lieten een ander soort geschiedenis achter. In 2021 vertelde Vincent van Loon over een ontdekking rond de schilder Herman Stoel, die aan boord had gewoond: Stoel had zowel op het dek als in het ruim gewerkt en had ook de Hendrika Maria zelf geschilderd.
Houd die dubbele blik in gedachten als je rondkijkt. De boot was zowel zijn werkplek als zijn onderwerp. Vrachtschip, krappe gezinswoning, schildershuis en museum zijn hier geen afzonderlijke plekken. Het zijn de opeenvolgende levens van dezelfde scheepsromp.
Goed om te weten
- Het museum ligt aan de Prinsengracht, op ongeveer zes minuten lopen van de Westerkerk.
- Reken op ongeveer een halfuur om rustig rond te kijken.
- Draag comfortabele schoenen om aan boord te stappen en door de boot te lopen.
- Bekijk de schippersroef goed; de kleine huiselijke details vertellen een groot deel van het verhaal.
- Openingstijden en prijzen kunnen veranderen. Check de officiële website voor je gaat. Officiële website









